در این شماره از فصل‌نامه فناوری همراه، با توجه به اهمیت موضوع اقتصاد دیجیتال و گستره نقش‌آفرینی اپراتورهای مخابراتی در توسعه آن، با جناب آقای دکتر حسین میرزاپور به گفت‌وگو در خصوص چارچوب اقتصاد دیجیتال، توسعه آن در کشور و میزان اثرگذاری اپراتورهای مخابراتی پرداخته‌ایم.

سرویس‌های دیجیتال به عنوان یکی از اصلی‌ترین موتورهای محرک اقتصاد دیجیتال شناخته می‌شوند. برای توسعه و مقیاس‌پذیری این سرویس‌ها، همگرایی بازیگران مختلف از جمله شرکت‌ها، استارتاپ‌ها و نهادهای حکومتی، امری مهم و اجتناب ناپذیر است. با این حال، برای بهره‌برداری کامل از پتانسیل این اکوسیستم و سرویس‌ها، وجود یک نظام حکمرانی دیجیتال قوی و کارآمد ضروری است. حکمرانی دیجیتال با ایجاد چارچوب‌های قانونی و مقرراتی، امنیت، حریم خصوصی و شفافیت را تضمین کرده و از پایداری و رشد بلندمدت این حوزه حمایت می‌کند، که درنهایت به نفع تمام ذی‌نفعان اقتصادی خواهد بود.

در عصر دیجیتال، صنعت مخابرات تمامی سطوح اعم از عملیاتی، فنی تا مدیریت و راهبرد دستخوش تحولاتی جدی شده است. تحولاتی که نپرداختن به آن‌ها بی‌تردید آینده هر شرکت فعال در این صنعت را با مخاطراتی جدی و اغلب غافل‌گیرکننده مواجه خواهد ساخت. در میان تحولات فناورانه مختلف ظهور فناوری‌هایی نظیر 5G، اینترنت اشیاء و هوش مصنوعی منجر به تغییرات گسترده در رویکرد ارائه سرویس اپراتورهای مخابراتی شده است؛ به‌طوری که از آن به عنوان تحول دیجیتال(Digital Transformation)  یاد می‌شود و تاثیرات آن در تمامی بخش‌های صنعت در جهان مشهود است. در این میان، انقلاب صنعتی چهارم (Industry 4) نیز که یک تحول بنیادین بر پایه فناوری‌های دیجیتال است، با ادغام فناوری‌های هوشمند و اتصال‌های متقابل، مرزهای بین دنیای فیزیکی و دیجیتال را از بین می‌برد. اپراتورهای مخابراتی به عنوان ارائه‌دهندگان زیرساخت‌های ارتباطی و پیشگامان حوزه دیجیتال، نقش حیاتی در این انقلاب دارند. آن‌ها در مسیر تحولات با دیگر بازیگران اکوسیستم همراه شده و با سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین، فرصت‌های جدیدی برای ارائه خدمات نوین و ارزش افزوده به مشتریان و صنایع مختلف خلق می‌کنند.

این نشست با محوریت شبکه‌های رادیویی و موضوعات مرتبط با این حوزه برگزار می‌شود. با توجه به سوابق ارزشمند حاضرین و اطلاعات ایشان، در این جلسه به موضوعاتی نظیر مهم‌ترین ترندها و فناوری‌های نوظهور در حوزه شبکه‌های رادیویی و تأثیر آن‌ها بر نحوه فعالیت‌ها و عملیات در شبکه، تغییرات و تحولاتی که در بخش رادیویی در نتیجه معرفی این‌گونه فناوری‌ها صورت ‌می‌گیرد، عمده فعالیت‌های مرکز تحقیق و توسعه در این حوزه، مسئله بومی‌سازی محصولات حوزه رادیویی و در نهایت چالش‌هایی که در مسیر عملیاتی کردن تحولات جدید در شبکه‌های رادیویی مواجه هستیم، می‌پردازیم.

شاید بتوان «تحول» را ثابت‌ترین اصل صنعت تلکام دانست؛ مسیری که این صنعت از دهه 1970 آغاز کرده و تقریباً

ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که روز به روز سریع‌تر، هوشمندتر، متصل‌تر و حتی دیجیتال‌تر می‌شود و صنعت مخابرات و اپراتورها بازیگران نقش اصلی آن هستند. از سوی دیگر، این شرکت‌ها امروزه با چالش‌های مرتبط با تقاضای رو به رشد بازار و فشارهای اقتصادی و درآمدی مواجه هستند. همچنان‌که بخش مخابرات شبکه های خود را با سرعت گسترش و بهبود می‌دهد، پیکربندی خدمات، نگهداری از مشتری و پردازش صورتحساب‌ها پیچیده‌تر می‌شود. در مواجهه با این وضعیت، اپراتورها به طور مداوم به دنبال نوآوری ها و برنامه های کاربردی مفیدی هستند تا تجربه و خدمات بهتری را به مشتریان خود ارائه داده و از هزینه‌های اضافی بکاهند. در این میان، فناوری هوش مصنوعی فرصت خوبی برای اپراتورها فراهم کرده تا با استقرار راهکارهای مبتنی بر این فناوری و هوشمندسازی فرآیندهای عملیاتی و داخلی شرکت، ضمن ایجاد جریان‌های درآمدی جدید، از هدررفت منابع جلوگیری کنند.

حدود دو سال از راه‌اندازی آزمایشی و محدود نسل پنجم اینترنت در کشور ما می‌گذرد. یکم مردادماه سال 1399، نخستین سایت آزمایشی 5G ایران، در محل پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات واقع در خیابان کارگر شمالی تهران راه‌اندازی شد. متعاقبا همراه اول با سرعت بخشیدن اقدامات خود در توسعه این شبکه، در چهارم اسفند ماه همان سال، حرم مطهر رضوی و همچنین کارخانه نوآوری مشهد را تحت پوشش تلفن همراه نسل پنجم و اینترنت پرسرعت 5G همراه اول قرار داد تا مشترکین همراه اول در مشهد نیز از این فناوری برخوردار شوند. هرچند تا کنون ده‌‌ها سایت 5G در کشور افتتاح شده یا آماده افتتاح است، اما هیچ کدام برای اپراتورها استفاده تجاری نداشته و همچنان توسعه این شبکه در کشور با کندی صورت گرفته است و به پوشش ملی نرسیده‌ایم. دلایل این کندی و چالش‌های پیش روی توسعه شبکه نسل پنجم مخابراتی را از مهندس وحید محمدی، مدیرکل حقوقی و رگولاتوری همراه اول جویا شده‌ایم.

فناوری‌های نوین مخابراتی با افزایش سرعت، کارایی و توسعه کاربردها، موجب تغییرات گسترده در صنعت ICT در سراسر جهان شده و پتانسیل ایجاد تحولات عظیم در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را دارند. برای بهره‌مند شدن از این فرصت‌های نوظهور، لازم است که صنعت ICT در کشور با تحقیق و توسعه، نوآوری و سرمایه‌گذاری مناسب، برای رقابت با رقبای جهانی خود آماده شود.

در این شماره پای صحبت‌های مهندس رضا نوری عضو هیئت‌مدیره و مدیرعامل شرکت توسعه امن فناوری نامدار -بزرگ‌ترین هولدینگ امنیت فاوا کشور- نشسته‌‌‌‌ایم. مهندس نوری که خود دانش‌آموخته فناوری اطلاعات و ارتباطات است و سابقه طولانی در بخش امنیت فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور دارد، ضمن معرفی هولدینگ نامدار به تبیین چالش‌ها و امیدها و انتظارها در این بخش پرداخته است.