مهندس مرتضی طاهریبخش، معاون فنی و توسعه شبکه همراه اول، عضو هئیت عامل مرکز تحقیق و توسعه همراه اول و از سیاستگذاران این مرکز است. او در گفتوگو با خبرنگار فصلنامه فناوری همراه، به تبیین فرایند ایدهآل تحقیق و توسعه و همچنین رشد قابلیتها و زیرساختهای فنی در سالهای اخیر در همراه اول میپردازد.
همراه اول چه برنامهای برای مقابله با تحریمها دارد؟
همراه اول با موضوع تحریمها بیگانه نبوده و از سال 91 که دو مورد از سه وندور اصلی تامینکننده تجهیزات از ایران خارج شد، این شرکت، بومیسازی و مقابله با تحریمها را آغاز کرد. در حوزه پشتیبانی شبکه نیز، بومیسازی از سالها قبل آغاز شده و خوشبختانه با کمک تیمها و شرکتهای داخلی، این مهم به نتیجه رسید، طوری که بهجز تجهیزات اصلی در بقیه موارد، آسیب جدی به همراه اول وارد نشد. در حوزه تجهیزات اصلی هم، تامین تجهیزات دنبال شد بهگونهای که علیرغم افزایش 2.5 برابری ترافیک از ابتدای کووید -19، شبکه همراه اول پاسخگویی مناسبی به مشترکین داشت. در کنار این مورد، بومیسازی تجهیزات با همکاری مرکز تحقیقوتوسعه آغاز شد که این مورد هم یکی دیگر از راهکارهای مقابله با تحریمها و آسیبهای ناشی از آن بوده است. البته شرایط بهسختی سپری میشود چراکه تامین تجهیزات و ارائه سرویس مطلوب برای نزدیک 70 میلیون مشترک، کار بسیار سختی است که با لطف خدا و همکاری و تلاش همکاران تا حدودی محقق شده است.
فعالیت مرکز تحقیقوتوسعه بعد از دو سال از آغاز کار، تا چه میزان بر عملکرد همراه اول تاثیرگذار بوده است؟
این مرکز، قوت قلبی در فرایند بومیسازی بوده و از طریق اعلام نیازهای همراه اول به شرکتهای توانمند و همکاری با آنها سبب دلگرمی این شرکتها نیز شده است. یکی از کارهای اصلی مرکز برای معاونت فنی، تامین آنتنهای شبکه موبایل در مدلهای پنتا و اکتا بود که پیش از این به کشور وارد میشد. بهطورکلی در حال حاضر بسیاری از تجهیزاتی که برای راهاندازی یک سایت وجود دارد مثل دکل، آنتن، رکتیفاریر، رک، کولینگ و… توسط شرکتهای داخلی تهیه و تامین میشود. مرکز تحقیقوتوسعه در حوزه انتقال نیز ورود کرده و تا چندماه آینده، محصولات این حوزه وارد مرحله تست و بهرهبرداری خواهد شد.
چند درصد از تجهیزات مورد نیاز شبکه، قابل تامین از داخل کشور است و چند درصد را ناچار به تامین از خارج هستیم؟
بهجز تجهیزات اصلی، بقیه موارد تولید داخل کشور است و قابلیت داخلیسازی را دارد. در حوزه تجهیزات اصلی نیز این مرکز ورود داشته و بهزودی به نتیجه میرسد. ما به مرکز تحقیقوتوسعه صرفا بهعنوان تامینکننده تجهیزات نگاه نمیکنیم بلکه وجود این مرکز سبب میشود که تامینکننده خارجی نیز قیمت خود را کاهش دهد و این خود، آورده مهمی است.
بومیسازی در کدام بخش شبکه اولویت بیشتری دارد؟
بومیسازی در بخش RAN دارای اولویت بیشتری است؛ چراکه اولا از تعداد بالایی برخوردار است و ورود در این بخش، صرفه اقتصادی زیادی برای شرکتها خواهد داشت؛ دوم اینکه دانش فنی مورد نیاز برای این بخش بهمراتب کمتر و سهلالوصولتر است.
مرکز باید وندورساز باشد یا انتظار تحقیق، توسعه و طراحی از خود مرکز نیز وجود دارد؟
هر دو. نظارت و تحویلگیری پروژهها مستلزم دانش فنی است و این مهم باید در مرکز وجود داشته باشد.
چشمانداز عملیاتیسازی برنامه 5G همراه اول چیست؟
5G، اولین نسلی است که تحولات زیادی را در بخشهای مختلف صنعت تلکام اعم از RAN، Transmission، Core وService ایجاد خواهد کرد. ما از سال 95 با دانشگاه شریف و سپس تربیتمدرس، کار مطالعاتی حوزه 5G را آغاز کردیم و هدف اصلیمان تسلط بر فناوری 5G بود. این مطالعات کمک کرد use caseهایی از این فناوری شناسایی و معرفی و همچنین تیمی آشنا با فناوری 5G در همراه اول تربیت شود. پس از آن، نیاز بود تا در لایه Core شبکه، تغییرات و بهروزرسانیهایی انجام و دیتاسنترها نیز توسعه داده شود، بهاینترتیب هسته شبکه، آماده و سپس در چند نقطه تجهیزات رادیویی 5G نصب شد. با توجه به اتصال بسیاری از سایتهای همراه اول به فیبر نوری، مشکلات تامین پهنای باند نیز در توسعه سایتها برای 5G تا حدی مرتفع شد.
در این مرحله، تعیین سرویسهای قابل ارائه به مشتریان ضروری است تا در نتیجه، برنامه عملیاتیسازی توسعه شبکه تدقیق شود. در ادامه برای نقاط هاتاسپات حدود 300 سایت در برنامه همراه اول وجود دارد که تا انتهای 1401 این تعداد به 800 سایت میرسد و برنامه اصلی همراه اول برای توسعه 5G برای سالهای 1402 و 1403 آغاز خواهد شد.
ترندها؟
تمام این ترندها را میتوان تحت عنوان انقلاب صنعتی چهارم نام برد. cloudification ،IoT ،AI ،Big data ،Automation ،AR/VR ،5G ،Block chain ،Cloud computing ازجمله ترندهای اصلی است که به تعریف و ساختهشدن اقتصاد دیجیتال کمک میکند.
پارادایم آینده صنعت تلکام چیست؟
همگرایی CT و IT که در آن سرویسها بهراحتی قابل تفکیک نیست و Time to market ایجاد سرویس باید از چندین ماه به چند روز برسد. در کنار این موارد DevOps بسیار اهمیت پیدا خواهد کرد.
در حوزه تحقیقوتوسعه باید به چه سمتی حرکت کنیم؟
بهطورکلی، مرکز تحقیقوتوسعه در سه حوزه میتواند ورود داشته باشد، اول، نیازهای همراه اول که بهعنوان ورودی به مرکز داده میشود، دوم، ظرفیتهای بالقوه اپراتور که میتواند توسط مرکز تحقیقوتوسعه شناسایی شود و سوم، نوآوری.
در بخش نیازها میتوان دو نوع نیاز را مطرح کرد، یکی نیازهای مربوط به مشتری و دیگری نیازهای مربوط به تغییر فناوری.
در حال حاضر، نیازها از سمت معاونتهای فنی به مرکز اعلام میشود تا مرکز بر روی آن تحقیق و پژوهش کند و به نمونه اولیهای برسد که بتوان بعد از تولید انبوه از آن در شبکه استفاده کرد. برخی نیازها مربوط به تغییر فناوری است. در این بخش، مرکز میتواند در شناسایی بهتر فناوریها کمککننده و نقشآفرین باشد و خدمات مشاورهای ارائه دهد.
ماموریت مرکز باید در سطح صنعت تلکام تعریف شود یا در سطح همراه اول؟
این ماموریت با همراه اول شروع میشود اما به اینجا ختم نشده و قطعا در سطح ملی نیز میتواند گامهایی را بردارد. مرکز تحقیقوتوسعه تا روزی حیات خواهد داشت که حرفی نو داشته باشد و بتواند نوآوری ارائه دهد.
نقش همراه اول در حوزه تحول دیجیتال چیست؟
تحول دیجیتال، چندین بخش دارد که یکی از آنها، فناوری است. زیرساختهایی که همراه اول ایجاد کرده میتواند به سایر صنایع کمک کند تا بتوانند مفاهیم تحول دیجیتال را پیاده کنند. در کووید -19 این نکته بروز و ظهور پیدا کرد و همراه اول بهعنوان فراهمکننده زیرساخت، نقش مهمی در آموزشهای مجازی، خریدهای اینترنتی و … داشت. همراه اول میتواند بهعنوان مشارکتکننده در ارائه سرویسهای دیجیتال نیز ورود کند و در بخش سوم میتواند خودش وارد ارائه سرویس شود که نرمافزار «شاد» از جمله خروجیهای این بخش است.
به نظر شما تا چه اندازه باید نگاه سرمایهگذاری و تجاری در مرکز وجود داشته باشد؟
در صورتی که نیازها بهدرستی شناسایی شود، به احتمال زیاد طرحهای تجاری مثبت خواهد بود اما باید درصدی برای این موضوع تعیین شود و هدفگذاری صورت پذیرد چون در ماهیت تحقیقوتوسعه احتمال به نتیجه نرسیدن وجود دارد. برای مثال اگر از 10 محصول یا نیاز شناسایی شده، هفت مورد به نتیجه رسید و BP آن مثبت بود، گام بلندی برداشته شده است.
رصد فناوری باید به چه سمتوسویی برود؟ راهکار و پیشنهاد شما در این خصوص چیست؟
انتظاری که در رصد فناوری از مرکز تحقیقوتوسعه وجود دارد، در ابتدا مطالعه فناوریهای جدید، تسلط مرکز بر این فناوریها و انتقال دانش و تجربه به سایر بخشهای همراه اول است. بخش دوم، شناسایی نیازهای اپراتور در آینده بر اساس برنامه راهبردی است. بخش سوم، ارتباط موثر با دانشگاههای داخل و خارج از کشور است و آخرین بخش، رصد فناوری از طریق همکاری با مراکز تحقیقاتی سایر کشورها است.
در رصد فناوری باید نگاه بلندمدت داشته باشیم یا کوتاهمدت؟
رصد فناوری باید درباره دو سال آینده به بعد باشد چراکه از روزی که فناوری شناخته شده و تصمیم بر پیادهسازی آن گرفته میشود، حدود یک سال و نیم زمان لازم است. در افقهای زمانی کمتر، برنامهریزی انجام و ورود شده است. برای مثال در حوزه 5G در حال حاضر مرکز باید روی 5G SA کار کند زیرا NSA در حال پیادهسازی است.
در کنار فناوریها در حوزه کسبوکار چه رویکردی لازم است؟
همراه اول بهتنهایی توان ورود در این حوزهها را ندارد و باید با مشارکت شرکتهای دیگر در این حوزه ورود کند.
