توسعه خدمات دیجیتال توسط اپراتورها در بستر فناوری‌های توانمندساز کلیدی

چکیده: امروزه، نقش تحول دیجیتال در شکل‌دهی بخش عمده‌ای از اقتصاد بر کسی پوشیده نیست. یکی از پیشران‌های اصلی این تحول، ارائه خدمات دیجیتال مبتنی بر فناوری‌های توانمندساز نظیر هوش تجاری^[1]، هوش‌مصنوعی^[2]/یادگیری ماشین^[3]، بلاکچین، فناوری ابری^[4]، شبکه مبتنی بر نرم‌افزار^[5]، شبکه نسل پنجم موبایل^[6]، دوقلوی دیجیتال^[7]، واقعیت مجازی^[8] و افزوده^[9] است که به‌‎منظور پاسخ‌گویی به نیازهای متنوع مشتریان توسعه یافته‌اند. همچنین، بسیاری از پژوهش‌ها نشان می‌دهند که تا دهه آینده، اقتصاد دیجیتال با رشد چشمگیری مواجه خواهد شد و تقریباً تمامی جنبه‌های زندگی بشر و درنتیجه کیفیت آن از این رشد متأثر خواهند شد. در این راستا، فناوری اینترنت اشیاء^[10] امکان سفارشی‌سازی بیشتر تجربیات کاربران را فراهم می‌کند. دستگاه‌های متصل به هم، داده‌ها را گردآوری کرده و شرکت‌ها این داده‌ها را برای بهبود استراتژی‌های توسعه بازار پردازش می‌کنند. شرکت‌ها می‌توانند به‌ کمک داده‌های حاصل از دستگاه‌های IoT برای برنامه‌ریزی تولید و بازاریابی محصولات و خدمات خود اقدام کنند. هوش مصنوعی نیز با ارائه پیشنهادات هوشمند، تجربه کاربری را بهبود بخشیده و تعاملات را تسهیل می‌کند. این فناوری همچنین موجب تغییر دینامیک ارتباطات و ایجاد تحولات عمیق در روش‌های تعامل با فناوری و اطلاعات شده است. از سوی دیگر، 5G به‌عنوان بستر شبکه ارتباطاتی مدرن بهبودهای چشمگیری مانند افزایش نرخ انتقال داده‌ها، کاهش تأخیر و افزایش ظرفیت برای اتصال همزمان به تعداد زیادی از دستگاه‌ها را به ارمغان آورده است. این فناوری‌ها با ارائه سرعت‌های بالاتر و کیفیت اتصال بهتر، زیرساخت‌های موبایل را انعطاف‌پذیرتر و پاسخ‌گو به نیازهای مشتریان ساخته، تجربه‌های جدیدی برای کاربران فراهم کرده و زندگی مشتریان و کسب‌وکارها را متحول ساخته‌اند.

با تغییرات سریع صنعت ارتباطات به‌سوی ارائه خدمات دیجیتال، تنوع و گستردگی این خدمت‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده است؛ چرا که ارائه چنین خدماتی می‌تواند بهبود تجربیات کاربران را تسهیل کند و رضایت بیشتری برای آن‌ها به ارمغان آورد.

سایر فناوری‌های توسعه یافته در سمت کاربران مانند AR/VR و دوقلوی دیجیتال نیز به‌‎منظور پاسخ‌گویی به نیازهای متنوع مشتریان توسعه یافته‌اند. در این مقاله، ابتدا به بررسی نقش این فناوری‌ها در توسعه خدمات دیجیتال پرداخته و سپس تعریف و ویژگی‌های خدمات دیجیتال ارائه می‌شود. در نهایت انواع خدمات قابل ارائه توسط اپراتورهای مخابراتی مورد بررسی قرار می‌گیرند.

کلمات کلیدی: تحول دیجیتال، اینترنت اشیاء، هوش‌مصنوعی، خدمات ابری، خدمت دیجیتال، شبکه نسل پنجم موبایل، اپراتور ارتباطات سیار، انقلاب چهارم صنعتی.

مقدمه

امروزه، شاهد رشد و شتاب بی‌سابقه‌ای در توسعه فناوری‌های نوین هستیم. این پیشرفت‌ها باعث تغییر نحوه عملکرد سازمان‌ها، کارخانجات و شرکت‌ها شده و زندگی افراد را دستخوش تحول کرده است. همچنین، قابلیت‌هایی مانند پیش‌بینی، افزایش کارآیی، بهبود نظارت، توسعه سریع، مقیاس‌پذیری، دقت عملکرد، ارتقاء ایمنی کارکنان، ثبت و تحلیل وقایع به واسطه حضور فناوری‌ها به صنایع گوناگون افزوده‌ شده‌اند.

معرفی فناوری‌های تحول‌آفرین

مهم‌ترین فناوری‌های تاثیرگذار بر تحول و توسعه خدمات دیجیتال عبارتند از: AI/ML [1]، VR/AR [1]، هوش تجاری (BI^[11]) [1]، بلاکچین [2]، IoT ([3]، [4]، [5])، دوقلوی دیجیتال (DT^[12]) [4]، 5G (شامل شبکه‌های خصوصی [6]). همچنین، برخی خدمات دیجیتال متاثر از این فناوری‌ها عبارتند از: خدمات تجارت الکترونیک و مالی [1]، خدمات برفراز^[13] ([7]، [8] و [9])، خدمات توسعه وب [10]، برنامه‌های سازمانی و کاربردی [11]، خدمات مبتنی بر API^[14] و فضای ابری برای پلتفرم‌ها، راهکارها و برنامه‌های کاربردی ([12] و [13]). خدمات ارزش افزوده (VAS)^[15] [14]، خدمات عمومی ([15] و [16]) و خدمات مبتنی بر موقعیت مکانی (LBS)^[16] ([17] و [4]).

معرفی خدمات دیجیتال

از ‌نظر سازمان‌های مرجع و شرکت‌های پیشرو، خدمت‌ دیجیتال تعاریف متفاوتی دارد. براساس تعریف استاندارد اتحادیه اروپا [18]، یک خدمت دیجیتال، خدمتی است که از‌طریق اینترنت یا یک شبکه الکترونیکی ارائه می‌شود و ماهیت آن به‌شکلی است که عرضه آن اساساً به‌صورت خودکار انجام شده و نیاز به کمترین مداخله انسانی دارد. اما طبق تعریف گارتنر که به خدمات دیجیتال ارائه شده در اپراتورها نزدیک‌تر می‌باشد، خدمت دیجیتال از‌طریق کانال‌های دیجیتال ارائه و مصرف می‌شود. بر اساس مرجع [19]، خرید آنلاین، ارائه یک برنامه کاربردی موبایل در بستر اینترنت، خدمت بروزرسانی یک سیستم عامل، خدمات ابری و تمامی انواع دیگر در دسته خدمت دیجیتال جای می‌گیرند.

در حال حاضر، اپراتورهای موبایل در یک بازار دیجیتال در حال تغییر قرار گرفته‌اند [20]. طبق [21]، از مهم‌ترین حوزه‌هایی که برای ارائه‌دهندگان خدمات ارتباطی^[17] پتانسیل قوی برای آینده دارند، خدمات الکترونیکی در حوزه بهداشت و درمان و خدمات مالی می‌باشند. در شکل 1، خدمات دیجیتال دارای بیشترین رشد درآمدی نشان داده شده‌اند [22].

در ادامه‌ی این مقاله ابتدا فناوری‌های کلیدی تاثیرگذار بر روند توسعه خدمات دیجیتال و سپس انواع خدمات دیجیتال قابل ارائه توسط اپراتورها مطرح می‌شوند.

شکل 1: میزان سودمندی خدمات دیجیتال قابل ارائه توسط اپراتورها در یک نظرسنجی (اعداد نشان‌دهنده درصد پاسخ‌دهندگان به نظرسنجی می‌باشند) [5]

شکل 2. نقش IoT در تحول کسب‌وکارهای درون صنایع عمودی

فناوری‌های کلیدی تاثیرگذار بر روند توسعه خدمات دیجیتال

تحول دیجیتال^[18] در حوزه‌های مختلف با سرعت چشمگیری در حال گسترش است و فناوری‌های پیشرو در حوزه‌های اینترنت اشیاء (IoT)، نسل پنجم موبایل (5G) و هوش مصنوعی (AI) پیشرانه‌های اصلی این حرکت به‌شمار می‌آیند. همگرایی این سه فناوری کلیدی، تمام جنبه‌ها و سبک زندگی روزمره و تعاملات انسان با محیط را دستخوش تحولات شگرفی کرده است. پیش‌بینی می‌شود که تا پایان سال 2027، تعداد دستگاه‌های IoT از 16.3 میلیارد به 27 میلیارد افزایش یافته و ارزش بازار آن از 320.9 میلیارد دلار در سال 2022 به 1562.35 میلیارد دلار تا پایان سال 2032 برسد. همچنین، پیش‌بینی می‌شود که ارزش بازار خدمات مبتنی بر 5G با نرخ رشد سالیانه 59.4% از حدود 60.61 میلیارد دلار در سال 2022 به 2208.2 میلیارد دلار تا پایان سال 2030 افزایش یابد. در نهایت، پیش‌بینی شده است که بازار خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی، با نرخ رشد سالیانه 21.6%، از حدود 515.31 میلیارد دلار در سال 2023 به 2025.12 میلیارد دلار تا پایان سال 2030 برسد [23].

اینترنت اشیاء

در مرجع [24]، به نقش IoT در شکل‌دهی به تحول دیجیتال اشاره و بیان شده است که تاثیر آن فراتر از افزایش کارآیی عملکردی است. این فناوری با ایجاد مدل‌های تجاری و روش‌های درآمدی جدید، موجب نوآوری در کسب و کارها می‌شود. امروزه، شرکت‌ها می‌توانند با استفاده از خدمات نگهداری با قابلیت پیش‌بینی^[19] و ابزارهای IoT مشکلات بالقوه را پیش از بروز تشخیص داده و از خرابی و زمان توقف و هزینه‌های بالای تعمیرات بکاهند. این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه‌ها، رضایت مشتری را نیز افزایش می‌دهد.

داده‌های تولید شده توسط ابزارهای IoT می‌توانند روند تحول دیجیتال را در سازمان‌ها تسریع کنند [25]. این داده‌ها می‌توانند برای ارزیابی نیازهای مشتریان و توسعه خدمات دیجیتال یا تجاری مورد استفاده قرار گیرند. از دیدگاه صنعت ارتباطات، به‌کارگیری IoT باعث ایجاد ارزش افزوده برای کسب‌وکارها و رشد این صنعت می‌شود. شرکت‌های ارتباطی می‌توانند زیرساخت لازم را برای IoT فراهم کرده، خدمات دیجیتال مبتنی بر IoT خود را به‌عنوان پیشنهادات جذاب ارائه کرده و درنهایت مشتری‌محوری و درآمد خود را افزایش دهند.

طبق مرجع [26]، نقش این فناوری محوری در توسعه خدمات دیجیتال، عمیق بوده و کسب‌وکارهای درون صنایع عمودی^[20] را از طریق روش‌های شرح داده شده در شکل 2 متحول می‌کند:

طبق مرجع [27]، نقش اینترنت اشیاء صنعتی^[21] در تحول دیجیتال به‌ویژه در حوزه ساخت و تولید برجسته است. این فناوری، از طریق اتصال ماشین‌آلات، حسگرها و دستگاه‌ها به شبکه داده و گردآوری و تحلیل داده‌ها، می‌تواند خدمات دیجیتال زیر را در این حوزه ارائه دهد:

• پایش از راه دور^[22]: پایش بلادرنگ داده‌های ماشین‌آلات، حسگرها و دستگاه‌ها توسط سامانه‌های مرکزی.
• نگهداری با قابلیت پیش‌بینی: تعمیر و نگهداری ماشین‌آلات پیش از خرابی و کاهش زمان توقف.
• بهینه‌سازی فرآیند: با استفاده از ارائه بینش‌های داده محور^[23] می‌توان فرایندهای تولید را بهینه کرد.

در مرجع [28]، به‌تفصیل در مورد نقش IoT در توسعه خدمات دیجیتال قابل ارائه در حوزه‌های مختلف صحبت شده است. در این راستا، اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (ITU) مرجع استانداردگذاری در این حوزه بوده و اهمیت استانداردسازی آن از نظر تعامل‌پذیری، مقیاس‌پذیری، امنیت، تسریع به‌کارگیری، کارآیی اقتصادی و قابلیت اطمینان بر کسی پوشیده نیست.

هوش مصنوعی

با توجه به پیشرفت‌های کنونی، اگر رشد هوش مصنوعی در آینده نزدیک بر توسعه فناوری با محوریت تعامل با انسان‌ها^[24] متمرکز شود، می‌تواند به عامل کلیدی در تحول اقتصاد دیجیتال و خدمات دیجیتال تبدیل شود. پلتفرم‌های جدید هوش مصنوعی مبتنی بر این محوریت، توانایی شکستن انحصار، ایجاد بازارهای پایدار و آزاد و همچنین پاسخ‌گویی به طیف وسیعی از نیازهای مشتریان از طریق محصولات و خدمات متنوع را دارند [29].

در مرجع [30] تحقیقات گسترده‌ای در مورد این که کدام یک از برنامه‌های کاربردی موبایل از چه الگوریتم‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند صورت گرفته است. بر اساس این پژوهش، خدمات دیجیتال مبتنی بر برنامه‌های کاربردی موبایل دارای ارزش جهانی بیش از 2.5 تریلیون دلار هستند که ارزش بازار آن‌ها بسیار بیشتر از تولید کالا، محصولات یا خدمات اینترنتی است. در این تحقیقات که شامل نمونه‌های 35575 برنامه کاربردی موبایل تولید شده در 64 کشور و قابل استفاده در 82 کشور در سال‌های 2015 تا 2020 می‌باشد، نتایج زیر به‌دست آمده است:

طی این سال‌ها، فناوری هوش مصنوعی موجب رشد بیش از 10 برابری استفاده از برنامه‌های کاربردی موبایل شده است. باید اشاره کرد که ارزش استفاده از این فناوری به میزان داده‌های جمع‌آوری شده از کاربران و کاربرد آن‌ها در برنامه‌های کاربردی بستگی دارد.

اعمال محدودیت بر جریان انتقال داده بین داخل و خارج کشور، تاثیر هوش مصنوعی را در کسب‌وکارهای مبتنی بر موبایل تا نصف کاهش می‌دهد.

هرچه یک برنامه کاربردی بیشتر از فناوری‌های هوش مصنوعی تولید شده در کشورهای دیگر بهره بگیرد  (طبق مقالات ثبت اختراع^[25] خارجی در کشوری به‌جز کشور تولیدکننده برنامه‌ کاربردی)، مشتریان خارجی بیشتری خواهد داشت که این امر به‌معنای صادرات و توسعه بیشتر بازار مصرف این نوع از خدمت دیجیتال است. در نمودار سمت راست شکل 3 می‌توان این نتیجه را مشاهده کرد. در نمودار سمت چپ شکل 3، می‌توان این افزایش را نسبت به فناوری‌های تولید شده داخلی (طبق مقالات ثبت اختراع در کشور تولیدکننده برنامه‌ کاربردی) مشاهده نمود.

شبکه 5G

فناوری نسل پنجم موبایل، بستری به‌منظور توسعه گستره وسیعی از فناوری‌ها ازجمله شبکه‌های خصوصی مجازی^[26] و تایید شده^[27] می‌باشد [6]. طبق مراجع [31] و [32]، پیش‌بینی شده است که بین سال‌های 2021 تا 2025، 5G در اروپا منجر به فروش بیش از 2 تریلیون یورو محصولات و خدمات دیجیتال، ایجاد بیش از 1 تریلیون یورو درآمد ناخالص داخلی^[28] و ایجاد بیش از 20 میلیون شغل نیمه‌وقت و تمام‌وقت شود. این ارقام برای ایالات متحده به ترتیب 2.7 تریلیون دلار، 1.5 تریلیون دلار و 16 میلیون شغل تخمین زده شده است. شکل‌های 4 تا 6، به ترتیب آمار مربوط به مجموع فروش، GDP و ایجاد اشتغال مربوط به صنایع وابسته به 5G را نشان می‌دهند. 5G با تأثیر تحول‌آفرین بر اقتصاد دیجیتال اروپا و آمریکا، با ارائه مزایای زیر به‌عنوان پیشرانه رشد اقتصادی عمل می‌کند:

توسعه صنایع، محصولات و مدل‌های تجاری جدید: همان‌طورکه فناوری‌های نسل سوم و نسل چهارم موبایل توسعه اقتصاد مبتنی بر برنامه‌های‌ کاربردی را ممکن ساختند، 5G نیز زمینه‌ساز رشد محصولات و کسب‌وکارهای جدیدی خواهد شد که نیازمند پهنای باند بالا و تأخیر بسیار کم هستند.

با افزایش تولید و بهینه‌سازی هزینه‌ها، بازدهی اقتصادی را ارتقاء می‌دهد.

•    افزایش چشمگیر کیفیت خدمات و محصولات دیجیتال که منجر به افزایش تمایل مشتریان به خرید محصولات و استفاده از خدمات می‌شود.
•    اثرگذاری 5G بر صنایع دیجیتال و خدمات دیجیتال مختلف را می‌توان به‌تفکیک در جدول 1 مشاهده کرد. این فناوری با فراهم کردن بستری برای ایجاد محصولات، خدمات دیجیتال و نیز مجراهای درآمدی جدید، به کاهش هزینه‌ها و افزایش قدرت تولید کمک کرده و به پایداری صنایع و خدمات دیجیتال منجر خواهد شد.

شکل 3: سمت راست) نمودار رشد تعداد کاربران خارجی (به عنوان شاخصی از صادرات خدمت دیجیتال) بر اساس متوسط تعداد فناوری‌های هوش مصنوعی خارجی به کار گرفته شده در یک برنامه کاربردی موبایل. سمت چپ) نمودار رشد تعداد کاربران خارجی بر اساس متوسط تعداد فناوری‌های هوش مصنوعی داخلی به کار گرفته شده در یک برنامه کاربردی موبایل (توجه: مقیاس هر دو نمودار لگاریتمی می‌باشد) [30].

بلاک‌چین

بلاکچین می‌تواند در قالب یک زنجیره به مدیریت داده‌ها، تسهیل اجرای تراکنش‌ها، بهبود امنیت، ایجاد شفافیت و بهبود کارآیی در خدمات دیجیتال به کار گرفته شود. طبق مرجع [2]، تعداد بلاکچین‌های نوظهور به‌طرز فزاینده‌ای رو‌به‌رشد است. ماهیت در حال تحول اکوسیستم Web3، منجر به تغییر در دسته‌بندی انواع بلاکچین می‌شود، اما تاکنون 4 دسته از انواع گوناگون این فناوری به‌ وجود آمده‌اند:

• فناوری‌های عمومی

   برای صنعت رمزارز، تجارت دارایی‌های توکنی، جمع‌سپاری و کارهای متن‌باز^[29] مفید است.

 نمونه‌ها: اتریوم، بیت‌کوین، سولانا، …

• فناوری‌های خصوصی

   به منظور عملکردهای دقیق در داخل یک سازمان مفید می‌باشد.

 نمونه‌ها: Hyperledger Fabric، Multichain، …

• فناوری‌های هیبرید

   به منظور اشتراک گزینشی داده‌ها در صنایع قانونمند مناسب می‌باشد.

نمونه‌ها: XinFin، پلتفرم بلاکچین IBM

• فناوری‌های کنسرسیومی

   در فرایندهای مشارکتی^[30] مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نمونه‌ها: R3-Corda

شکل 4: میزان تخمین فروش محصولات و خدمات مبتنی بر 5G از سال 2021 تا 2025، به تفکیک صنایع (سمت راست: ایالات متحده [32]، سمت چپ: اروپا [31])

شکل 5: میزان تخمین درآمد ناخالص داخلی (GDP) محصولات و خدمات مبتنی بر 5G از سال 2021 تا 2025 ، به تفکیک صنایع (سمت راست: ایالات متحده [32]، سمت چپ: اروپا [31]). همان‌طور که مشاهده می‌شود، پیش‌بینی شده است که به دلیل ارائه این خدمات و افزایش نیازدر آینده بیشترین رشد در حوزه ساخت و تولید باشد: مدیریت هوشمند دارایی‌ها، تضمین کیفیت، کارگر متصل، اتوماسیون سطح کارخانه و کنترل فرایند رباتیک

واقعیت مجازی/افزوده  (AR/VR)

با ارائه خدمات VR و AR، شرکت‌های تجاری می‌توانند تجربه‌های کاربری جدیدی را برای مشترکان خود ایجاد کنند [1]. از معروف‌ترین فناوری‌های AR/VR می‌توان به
Pokemon Go، IKEA Place، Oculus Rift، Sephora Virtual Artist، J.Crew Virtual Store و TOMS Virtual Giving Trip اشاره کرد.

هوش تجاری (BI)

شرکت‌های تجاری می‌توانند با تحلیل داده‌های شبکه و رفتار کاربران توسط این فناوری، خدمات شخصی‌سازی‌شده‌ای ارائه دهند و تجربه کاربران را بهبود بخشند. این داده‌ها می‌توانند به کسب‌وکارها در فهم بهتر نیازهای مشتریان و بهینه‌سازی راهبردهای بازاریابی کمک کنند. علاوه بر این، اپراتورها می‌توانند خدمت‌‎های تحلیل داده را به شرکت‌های طرف قرارداد خود ارائه دهند و از این طریق درآمدزایی کنند [1]. از خدمات دیجیتال متاثر از این فناوری، می‌توان به گردآوری داده با فرایند ETL^[31]، تحلیل درون‌حافظه^[32] و گزارش‌گیری نوآورانه^[33] اشاره کرد.

دو قلوی دیجیتال (DT)

دوقلوی دیجیتال ابزاری قدرتمند تعبیه شده در چهارچوب تحول دیجیتال بوده و به کسب‌و‌کارها امکان اتخاذ تصمیم‌های آگاهانه‌تر، بهبود کارآیی و استفاده بهینه از نوآوری به‌واسطه بهبود دیدگاه‌ها، شبیه‌سازی‌ها و تحلیل‌ها را می‌دهند [5]. متداول‌ترین خدمات دیجیتال قابل ارائه توسط یک DT، عبارتند از: پایش دارایی‌ها، تحلیل مبتنی بر پیش‌بینی، کنترل از خارج محدوده و بهینه‌سازی فرایندها. بهترین نرم‌افزارهای DT عبارت‌اند از [33]: Cintoo Cloud، Hexagon Smart Digital Realities، Azure Digital Twins، GE Digital Twin Software، SIMULIA by Dassault Systèmes، Bentley iTwin، Altair SmartWorks، Ansys Twin Builder، IBM Maximo Asset Monitor و PTC ThingWorx.

انواع خدمات دیجیتال قابل ارائه توسط اپراتورها

تحول دیجیتال با هدف بهینه‌سازی ساختار، فرآیندها، هزینه‌ها، خلق ارزش و ایجاد جریان‌های درآمدی جدید، به بسیاری از اپراتورها امکان احیای دوباره، تغییر ساختار خود و نیز ارائه خدمات دیجیتال بسیار متنوع و تاثیرگذار را می‌دهد [20]. در ادامه انواع خدمات دیجیتال ارائه شده در حوزه‌های زیر مورد بررسی قرار می‌گیرد:

شکل 6: میزان تخمین ایجاد مشاغل متأثر از 5G از سال 2021 تا 2025، به تفکیک صنایع (سمت راست: ایالات متحده [32]، سمت چپ: اروپا [31])

تجارت الکترونیک و مالی

اپراتورها می‌توانند با ارائه پلتفرم‌های تجارت الکترونیک^[34] به کاربران و کسب‌وکارها کمک کنند تا به‌صورت مستقیم از‌طریق شبکه‌های ارتباطاتی به فروش محصولات و خدمات بپردازند [1]. خدمات مالی قابل ارائه و پشتیبانی توسط اپراتورها ‌به‌شرح زیر می‌باشد:

• بانکداری الکترونیک:

برنامه‌های کاربردی بانکی بر بستر وب/موبایل

  درگاه‌های پرداخت

•  صرافی‌ها و مراکز مالی متمرکز/غیرمتمرکز

•  خرده‌فروشی آنلاین:

مراکز توسعه کسب‌و‌کار^[35]

  فروشگاه‌های تخصصی/عمومی آنلاین (همچون Amazon و …)

   هایپرمارکت‌های آنلاین (اسنپ مارکت، …)

  ارائه‌دهندگان آنلاین اطلاعات تجاری، از طریق جمع‌سپاری^[36] (همچون Octopart و …)

• کیف‌پول‌های دیجیتال:

در مرجع [34]، به انواع ویژگی‌های ضروری کیف‌پول‌های احراز هویت دیجیتال بر اساس استاندارد اروپا اشاره شده است:

•   راهکارهای مستقل و یکپارچه
•    پرداخت P2P
•    پرداخت از طریق QR Code
•    پرداخت از طریق NFC
•   پرداخت‌های آفلاین
•    پرداخت‌‌های شرطی
•    مدیریت بودجه

• بازاریابی دیجیتال

اپراتورها می‌توانند از خدمات بازاریابی دیجیتال به‌منظور بهبود حضور آنلاین خود و ایجاد تعامل با مشترکان بهره گیرند [1]. این خدمات ‌به‌شرح زیر می‌توانند ‌به‌شکل موثری باعث افزایش استفاده از داده‌های موبایل و افزایش تعامل با برنامه‌های کاربردی خاص اپراتور شوند:

•    ارائه بسترها، راهکارها و خدمات آموزشی در مورد کالاها، محصولات و …
•    ایجاد محتوا
•    تولید و ویرایش ویدئو
•   طراحی گرافیک
•    پشتیبانی از مشتریان
•    ارائه خدمات دستیار مجازی^[37]
•    خدمات ترجمه
•    ورود و انتقال داده‌ها^[38]
•    بازاریابی معرف‌گونه^[39]
•    واسطه‌گری^[40]
•    مدیریت شبکه‌های اجتماعی
•    بهینه‌سازی وب‌سایت برای موتورهای جستجو (SEO)

جدول 1: نمونه خدمات دیجیتال و قابلیت‌های بالقوه در سال‌های 2021 تا 2025 [31] و [32]

خدمات OTT

خدمات OTT همچون رسانه‌های اجتماعی و پخش آنلاین، کاربران را قادر به ارتباط با یکدیگر، استریم محتوا^[41]، دسترسی به تعداد فراوانی از خدمات در بستر اینترنت و کنار گذاشتن شبکه‌های ارتباطی قدیم می‌کنند [7]. اپراتورها می‌توانند در رابطه با تامین خدمات OTT، سه راهبرد را برای مشتریان پیش بگیرند [8]:

   با کمک ارائه‌دهندگان راهکارها، برنامه کاربردی خود را ایجاد کنند؛

   یک سامانه OTT توسعه یافته و آماده را خریداری کنند؛

    با ارائه دهندگان جاری برنامه‌های کاربردی شراکت کنند.

جدول 2: مهم‌ترین خدمات دیجیتال مبتنی بر IoT

 انواع مهم خدمات OTT شامل پخش آنلاین ویدیویی^[42]، شبکه‌های اجتماعی و  بازی‌های آنلاین می‌شود. طبق مرجع [9]، بخش عمده بازار پلتفرم‌های OTT، در حوزه خدمات ویدئویی فعالیت می‌کنند. بازار این خدمات رو‌به‌رشد بوده و برآورد می‌شود که تا پایان 2027 به 247 میلیارد دلار برسد.

خدمات دیجیتال مبتنی بر IoT

طبق مراجع [3]، [5] و [35]، عمده کاربرد خدمات دیجیتال مبتنی بر IoT در حوزه‌های زیر می‌باشد: شهر و خدمات شهری هوشمند، اتوماسیون هوشمند خانه و آپارتمان، مدیریت هوشمند تجهیزات و ردیابی دارایی‌ها، کشاورزی هوشمند، دامداری هوشمند، خرده‌فروشی هوشمند، فرایند هوشمند تولید، ساخت‌و‌ساز هوشمند، امنیت هوشمند اجتماعی، زنجیره تامین و تدارکات هوشمند، شبکه‌های حمل‌و‌نقل هوشمند، مدیریت نقشه و مسیریابی هوشمند، بهداشت و درمان هوشمند، حفاظت هوشمند از منابع آب و محیط‌زیست، مدیریت هوشمند انرژی و شبکه‌های هوشمند انرژی.

در مرجع [28]، به‌تفصیل در مورد نقش IoT در توسعه خدمات دیجیتال قابل ارائه در حوزه‌های مختلف صحبت شده است. ازجمله مهم‌ترین خدمات دیجیتال مبتنی بر IoT ارائه شده در برخی حوزه‌های مذکور می‌توان به موارد مذکور در جدول 2 اشاره کرد.

شکل 7: نرم‌افزارهای سازمانی و برنامه‌های کاربردی اپراتورها

نرم‌افزارهای سازمانی و برنامه‌های کاربردی اپراتورها

طبق مرجع [11]، بسیاری از خدمات داخلی اپراتورها، در قالب محصولات شکل 7 به مشتریان B2B و B2C ارائه می‌شود.

خدمات دیجیتال مبتنی بر هوش تجاری

اپراتورهای مخابراتی می‌توانند با استفاده از تحلیل داده‌های شبکه و رفتار کاربران، خدمات شخصی‌سازی‌شده‌ای ارائه دهند و تجربه کاربران را بهبود بخشند. این داده‌ها می‌توانند به کسب‌وکارها در فهم بهتر نیازهای مشتریان و بهینه‌سازی راهبردهای بازاریابی کمک کنند. علاوه بر این، اپراتورها می‌توانند خدمت‎های تحلیل داده را به شرکت‌های طرف قرارداد خود ارائه دهند و از این طریق درآمدزایی کنند [1]. از خدمات دیجیتال متاثر از فناوری هوش تجاری می‌توان به گردآوری داده با فرایند ETL^[43]، تحلیل درون‌حافظه^[44] و گزارش‌گیری نوآورانه^[45] اشاره کرد.

خدمات دیجیتال مبتنی بر دوقلوی دیجیتال

دوقلوی دیجیتال با ایجاد مشابه‌های دیجیتالی ابزارها یا فرایندها، بخشی از ابزارهای فناورانه تحول دیجیتال محسوب می‌شوند. این فناوری ابزاری قدرتمند تعبیه شده در چهارچوب تحول دیجیتال بوده و به کسب‌و‌کارها امکان اتخاذ تصمیم‌های آگاهانه‌تر، بهبود کارآیی و استفاده بهینه از نوآوری به‌واسطه بهبود دیدگاه‌ها، شبیه‌سازی‌ها و تحلیل‌ها را می‌دهد [4]. متداول‌ترین خدمات دیجیتال قابل ارائه توسط یک DT، عبارتند از: پایش دارایی‌ها^[46]، تحلیل مبتنی بر پیش‌بینی^[47]، کنترل از خارج محدوده^[48] و بهینه‌سازی فرایندها^[49]. از بهترین محصولات نرم‌افزاری دوقلوی دیجیتال می‌توان به این موارد اشاره کرد [33]:

•  Cintoo Cloud: گزینه مناسب‌ برای خدمات ابری می‌باشد.
•  Hexagon Smart Digital Realities: گزینه مناسب‌ برای تصویرسازی داده‌های فضایی می‌باشد.
•  Azure Digital Twins: گزینه مناسب‌ برای از نظر تحمیع با خدمات ابری می‌باشد.
•  GE Digital Twin Software: گزینه مناسب‌ برای معیارهای کارآیی تجهیزات می‌باشد.
•  SIMULIA by Dassault Systèmes: گزینه مناسب‌ برای قابلیت‌های شبیه‌سازی فرایندها با سیستم‌های متشکل از
  میدان‌های فیزیکی^[50] می‌باشد.
•  Bentley iTwin: گزینه مناسب‌ برای کسب بینش در مورد پروژه‌های زیرساختاری می‌باشد.
•  Altair SmartWorks: گزینه مناسب‌ برای تحلیل‌های وفقی IoT می‌باشد.
•  Ansys Twin Builder: گزینه مناسب‌ برای مدل‌سازی چنددامنه‌ای سیستم‌ها^[51] می‌باشد.
•  IBM Maximo Asset Monitor: گزینه مناسب‌ برای کسب بینش درمورد سلامت دارایی‌ها می‌باشد.
•  PTC ThingWorx: گزینه مناسب‌ برای توسعه کاربردهای مختلف IoT می‌باشد.

خدمات دیجیتال مبتنی بر فضای ابری و API برای پلتفرم‌ها، راهکارها و برنامه‌های کاربردی

اپراتورها می‌توانند به‌عنوان ارائه‌دهندگان خدمات ابری^[52] نقش مهمی در ذخیره‌سازی داده‌ها و ارائه قابلیت و ظرفیت محاسباتی به کسب‌وکارها ایفا کنند [1]. انواع متداول‌تر و نمونه‌های خدمات ابری ارائه شده توسط شرکت‌های فناوری اطلاعات ‌به‌صورت جدول 3 است [13]؛ که نمونه‌های کاربردی آن در جدول 4 ارائه شده است.

موفق‌ترین نمونه این خدمات در صنعت مخابرات عبارتند از [36]:

Telefonica O2 Ireland: از سال 2016، این شرکت خدمات ابری زیر را با نام O2 Unified Communications روی بستر IP ارائه می‌دهد:

•    خدمات موبایل؛
•    پست صوتی^[53]؛
•    پیام آنی^[54]؛
•    کنفرانس ویدئویی.

Verizon Digital Media Services: شرکت Verizon مجموعه راهکارهای امنیت وب و امنیت سایبری زیر را بر بستر ابر ارائه می‌دهد:

•    فایروال اپلیکیشن وب؛
•    بهبود تجربه کاربری هنگام بارگذاری محتوا^[55]؛
•    تضمین کیفیت انتها به ‌انتها^[56]؛
•    تحلیل تجربیات کاربران.

AT&T Healthcare Community Online: شرکت AT&T، خدمات بهداشت و درمان و مراقبت از بیمار را در یک بستر ابری به منظور ذخیره داده‌های حیاتی و نیز گردآوری آن ها و ارائه به متخصصی درمانی ارائه می‌دهد.

جدول 3: خدمات دیجیتال بر بستر ابر ارائه شده توسط شرکت‌های فناوری اطلاعات

خدمات ارزش افزوده (VAS)

برخی از خدمات کاربردی ارزش افزوده ارائه شده توسط اپراتورها ‌به‌صورت زیر می‌باشد ‌[14]:

•    ارائه سیستم پرداخت
•    بازاریابی: ایجاد رقابت‌های تجاری ویژه، خدمات مشترکین، قابلیت‌های گروهی، مشوق‌ها و ارتقاها.
•   تبلیغات: جهت‌دهی خریدهای مشتریان به‌سوی بازارهای هدف.
•    تجارت: دریافت هزینه‌های تراکنش^[72] به‌منظور نقد کردن کوپن، خریدهای پایانه فروش و میکروپرداخت‌ها (سیستم‌های پرداخت با موبایل).
•    ارسال پیام‌های متنی و تصویری گروهی و ایجاد دسترسی به انواع دیگر محتوا، خدمات مرکز تماس، حصول اطمینان از سلامت گوشی تلفن و غیره
•    دسترسی به تمامی خدمات با استفاده از برنامه‌های کاربردی استفاده کننده از کدهای پیام کوتاه^[73]، پیام تصویری^[74]، USSD و …
•    خدمات مرتبط با شماره‌های خاص
•    انتقادات، شکایات و رای‌گیری الکترونیک
•    تجارت با موبایل (برنامه‌های کاربردی بانکی، شارژ مجدد و …)
•    خدمات شبکه هوشمند (IN) (همچون دایورت، DNB، …)
•    فعال/غیرفعال‌سازی انواع خدمات خاص همچون CRBT^[75]، CLIR^[76]، PAYG^[77] و …
•    فعال/غیرفعال‌سازی خدمات مبتنی بر موقعیت مکانی
•    فعال/غیرفعال‌سازی خدمات ارتباط ماشین با ماشین (M2M)

خدمات عمومی

اپراتورها می‌توانند از‌طریق توسعه راهبردهای دیجیتال و با درنظرگیری تحولات اجتماعی-اقتصادی، نظارتی و رقابتی، بستر مناسبی را جهت توسعه خدمات دیجیتال در حوزه خدمات عمومی ایجاد کنند. طبق مراجع ‌[15] و ‌[16]، کاربردهای تحول دیجیتال در حوزه خدمات عمومی، عبارتند از:

• بهداشت و درمان
• خدمات شهری
• آموزش آکادمیک
• خدمات رفاهی و گردشگری
•  اقامت در هتل
•  حمل‌و‌نقل عمومی
•  دولت الکترونیک
•  خدمات قضایی الکترونیک
•  پلیس الکترونیک
•  کیف‌پول احراز هویت دیجیتال

جدول 5: حوزه‌های کاربردی نمونه خدمات LBS

همچنین، از نمونه‌‎های این خدمات در صنعت مخابرات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد [37]:

• Infinera: اقداماتی درجهت افزایش ظرفیت شبکه به‌منظور افزایش کارآیی خدمات عمومی در شرق آسیا و اقیانوسیه ترتیب داده است؛
• شراکت Tata Communications با Google Cloud India: این اقدام به‌منظور افزایش کارآیی خدمات عمومی در شرق آسیا صورت گرفته است؛
• Globe Telecom: از طریق MYCOM OSI اقدام به تقویت، ایمن‌سازی و درنتیجه افزایش ظرفیت شبکه و زیرساخت به‌منظور افزایش کارآیی خدمت‎های دیحیتال در حوزه خدمات عمومی کرده است؛
• Telekom Malaysia: اقدام به ایجاد تحول در خدمت‎های بهداشت و درمان دیجیتال کرده است.

خدمات مبتنی بر موقعیت مکانی (LBS)

نمونه‌هایی از خدمات LBS در حوزه مدیریت ناوگان بر بستر اینترنت ([35] و ‌[17]) و موقعیت‌یابی خارجی و انواع جهت‌یابی ‌[38] و ‌[39] به‌صورت زیر در جدول 5 شرح داده شده‌اند:

طبق مرجع [40]، دو راهکار به‌منظور ارائه خدمات LBS قابل ارائه توسط اپراتورها به وجود آمده‌اند:

AT&T Wireless و T-Mobile از روش T-DOA به منظور مکان‌یابی با دقت زیاد استفاده می‌کنند.

Verizon Wireless و Sprint PCS از روش Assisted-GPS به‌منظور مکان‌یابی دقیق بهره می‌برند.

جمع‌بندی

توسعه فناوری‌های دیجیتال از جمله هوش مصنوعی، IoT و 5G با ارائه ویژگی‌هایی نظیر بهبود بازدهی عملکرد، خلق ارزش‌های جدید، ارائه بینش‌های مبتنی بر داده‌ها، ارتقاء تجربیات مشتریان، کمک به ایجاد شهرها و زیرساخت‌های هوشمند، نوآوری کسب و کار در صنایع مختلف و بهبود تجربه زندگی، نقش مهمی در توسعه پایدار جوامع دارد.

لذا با فراگیر شدن تحول دیجیتال به‌عنوان یکی از ابزارهای مدیریت تغییرات در دنیای فناوری، فرصت مناسبی برای اپراتورها به‌منظور توسعه کسب‌وکار خود و دوام‌آوری در دنیای رقابتی بوجود آمده است. با تمامی نقاط قوت و چالش‌های مذکور، اپراتورهای ارتباطی بایستی هرچه سریع‌تر فرایند تحول دیجیتال را به صورت گام به گام اجرا کنند تا بتوانند رضایت‌ مشتریان، سهام داران و سایر ذینفعان را افزایش دهند. در این راستا، سرمایه‌گذاری در ارائه خدمات دیجیتال حوزه‌های مذکور در این مقاله می‌تواند بستری جهت رشد و توسعه صنعت ارتباطات و نیز صنایع مرتبط به‌وجود آورد.

پیش‌بینی افزایش تعداد دستگاه‌های فعال IoT به 27 میلیارد دلار تا پایان سال 2027، افزایش ارزش بازار آن به 1562.35 میلیارد دلار تا پایان سال 2032، افزایش ارزش بازار خدمات مبتنی بر 5G به 2208.2 میلیارد دلار تا پایان سال 2030 و افزایش ارزش بازار خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی به 2025.12 میلیارد دلار تا پایان سال 2030 [23] همگی حاکی از این است که بخش بزرگی از اقتصاد در آینده در گروی تحول دیجیتال، توسعه خدمات دیجیتال و نیز گسترش فناوری‎های تاثیرگذار در این حوزه بوده و اپراتورهای موبایل می‌توانند با سرمایه‌گذاری در این روند رو‌به‌رشد، دسترسی به بازارهای کلان و مجراهای جدید درآمدی را تضمین کنند. اپراتور همراه اول به‌عنوان پیشگام صنعت ارتباطات در کشور، با ارائه گستره متنوعی از پلتفرم‌ها، راهکارها و خدمات تجاری، گام بزرگی در جهت توسعه خدمات دیجیتال در صنایع و سازمان‌های مختلف و زندگی مشترکین خود برداشته است.

منابع

[1] https://medium.com/@BlogswithAhmad/what-are-types-of-digital-services-exploring-the-digital-realm-27d86b0af4cd

[2] https://paxos.com/2024/05/22/understanding-the-different-blockchain-types/

[3] Robin Chataut and Alex Phoummalayvane, “Unleashing the Power of IoT: A Comprehensive Review of IoT Applications, Advancements, and Future Prospects in Healthcare, Agriculture, Smart Homes, Smart Cities, and Industry 4.0”, 1 June 2023, pp. 2-18.

[4] Ramin Rahmani and Cristiano Jesus, “Implementations of Digital Transformation and Digital Twins: Exploring the Factory of the Future”, MDPI, 12 April 2024, pp. 1-18.

[5] https://appinventiv.com/blog/nb-IoT-use-cases/

[6] https://www.affirmednetworks.com/products-solutions/private-network-service/

[7] https://www.telecomreviewafrica.com/articles/features/4224-ott-services-revolutionizing-telecom-business-models-in-africa/

[8] https://www.revesoft.com/blog/ott/mobile-ott-service-telco-industry/

[9] https://www.dacast.com/blog/5-business-ott-platforms-for-over-the-top-video-content/

[10] https://www.tatvasoft.com/outsourcing/2023/06/types-of-web-development.html

[11] https://tridenstechnology.com/bss-in-telecom/

[12] “Amazon Virtual Private Cloud”, Amazon Co., 2024, pp.1-6 & pp. 76-142.

[13] Polshetwar Poonam V. and Mr. Saad Siddiqui, “Comparison of Cloud Computing Service Models: SaaS, PaaS, IaaS”, International Journal & Magazine of Engineering, Technology, Management and Research, ISSN No: 2348-4845, November 2014, pp. 1-3.

[14] https://nca.org.gh/wp-content/uploads/2021/02/VAS-technical-information.pdf 

[15] “Healthcare Digital Services”, Information Services Group Inc., DECEMBER 2023, pp. 1-27.

[16] https://www.digitaltransform.gr/en/goals/digital-transformation-of-the-public-sector/

[17] “The Ultimate Guide to Fleet Management”, Logifleet Co., 2021, pp. 1-21.

[18] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52018PC0147

[19] Andrew Watson and Ghazi Suliyanto, “A FUTURE IN DIGITAL SERVICES”, Auckland University of Technology, 55 Wellesley Street East, Auckland Central, 2022, p.2.

[20] https://www.praxedo.com/our-blog/digital-transformation-in-the-telecoms-industry/

[21] https://inform.tmforum.org/features-and-opinion/csps-under-pressure-to-diversify-to-enable-consumer-business-growth

[22] https://www.exacaster.com/launching-new-products-in-telecom-industry/

[23] https://www.linkedin.com/pulse/convergence-IoT-5g-ai-new-era-digital-innovation-alok-nayak-jjvac

[24] https://icitech.com.tr/the-role-of-IoT-in-digital-transformation/

[25] https://techvify-software.com/IoT-digital-transformation/

[26] https://blog.transformhub.com/IoTs-impact-on-digital-transformation-services

[27] https://thingsup.io/role-of-IoT-in-digital-transformation/

[28] Attlee M. Gamundani., “Digital Services and IoT Applications”, Spectrum-Aspects-of-IoT-PRIDA-ITU, 18 October 2023, pp. 1-29.

[29] Prof. Dr Dino PEDRESCHI and Dr Ioanna MILIOU, “Artificial Intelligence (AI): New Developments and Innovations applied to E-Commerce”, Policy Department for Economic, Scientific and Quality of Life Policies Directorate-General for Internal Policies, June, 2020, p.2.

[30] Ruiqi Sun and Daniel Trefler, “The Impact of AI and Cross-Border Data Regulation on International Trade in Digital Services: A Large Language Model”, National Bureau of Economic Research, 1050 Massachusetts, Avenue Cambridge, Ma 02138, November 2023, pp. 1-6, 13 & 39-40.

[31] “The Impact of 5G on the European Economy”, Accenture Strategy, February 2021, pp. 7-9 & 22.

[32] “The Impact of 5G on the United States Economy”, Accenture Strategy, February 2021, pp. 7-9.

[33] https://thectoclub.com/tools/best-digital-twin-software/

[34] “Study on Digital Wallet Features”, European Central Bank, March 2023, pp. 37-88.

[35] “Top 4 considerations when choosing a fleet management provider”, AT&T, 2023, pp. 1-9.

[36] https://insidetelecom.com/cloud-computing-use-cases-telecoms-most-successful-cases/

[37] https://www.telecomreviewasia.com/news/featured-articles/4416-telecom-s-contribution-to-public-service-efficiency-in-the-asia-pacific/

[38] David Drohan, “Mobile Application Development”, Waterford Institute of Technology, February 2019, pp. 6-9.

[39] “Google Maps API”, Google Co., 2009, pp. 1-15.

[40] https://eogogics.com/evolution-mobile-positioning-location-based-services-lbs/

---

پی‌نوشت

[1] Business Intelligence (BI)

[2] Artificial Intelligence (AI)

[3] Machine Learning (ML)

[4] Cloud

[5] Software Defined Network (SDN)

[6] 5G

[7] Digital Twin (DT)

[8] Virtual Reality (VR)

[9] Augmented Reality (AR)

[10] Internet of Things (IoT)

[11] Business Intelligence

[12] Digital Twin

[13] Over the Top (OTT)

[14] Application Programming Interface

[15] Value Added Services (VAS)

[16] Location-based Services (LBS)

[17] Communications Service Providers (CSP)

[18] Digital Transformation

[19] Predictive Maintenance

[20] Industry Verticals

[21] Industrial IoT (IIoT)

[22] Remote Monitoring

[23] Data Driven Insights

[24] Human-Centric AI

[25] Patent

[26] Virtual Private Networks (VPN)

[27] Affirmed Private Networks (APN)

[28] Gross Domestic Product (GDP)

[29] Open Source

[30] Collaborative

[31] Extract, Transform, and Load

[32] In-Memory Analytics

[33] Innovative Reporting

[34] E-Commerce & Financial

[35] API Market Places

[36] Crowdsource

[37] Virtual Assistant

[38] Data Entry

[39] Affiliate Marketing

[40] Drop Shipping

[41] Content Streaming

[42] Broadcast

[43] Extract, Transform, and Load

[44] In-Memory Analytics

[45] Innovative Reporting

[46] Asset Monitoring

[47] Predictive Analytics

[48] Remote Control

[49] Process Optimization

[50] Multi-Physics

[51] Multi-Domain System Modeling

[52] Cloud-Based APIs

[53] Voice Mail

[54] Instant Messaging

[55] Content Loading

[56] End to End

[57] Software as a Service

[58] Infrastructure as a Service

[59] Platform as a Service

[60] Repository

[61] Container

[62] Host Storage

[63] Bulk Computing

[64] Clustering

[65] Parallel Processing

[66] Tensor Flow Processing

[67] High Performance Processing

[68] Fog Computing

[69] Non-Interactive Content Management Systems (NI CMS)

[70] Development Q&A Platforms

[71] Virtual Private Cloud

[72] Transaction Fees

[73] Short Message Service (SMS)

[74] Multi-Media Message Service (MMS)

[75] Call Ring Back Tone

[76] Calling Line Identification Restriction

[77] Pay As You Go