مدیریت فرآیند کسب‌وکار در عصر صنعت 4.0؛ بررسی جامع و جهت‌گیری‌های آینده

فهرست:

چهارمین انقلاب صنعتی، معروف به صنعت 4.0، نقطه عطف قابل توجهی در توسعه صنایع و کسب‌وکارها با یکپارچه‌سازی فناوری‌های دیجیتال، سیستم‌های فیزیکی و دنیای مجازی است[1] که منجر به ابداع ماشین‌های هوشمند، دستگاه‌های متصل به هم و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها می‌شود [2]. این همگرایی بیانگر بازتعریف عمیقی از تولید و تجارت است که بر تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، اتوماسیون و به‌هم‌پیوستگی تأکید دارد. در این راستا، مدیریت فرآیند کسب‌وکار (BPM)[1] نقشی محوری هم به عنوان یک توانمندساز و هم به عنوان یک ضرورت استراتژیک در این عصر تحول‌آفرین ایفا می‌کند [3].

ماهیت صنعت 4.0 در ادغام قلمروهای فیزیکی و دیجیتالی نهفته است. این ادغام پارادایم‌های صنعتی سنتی را مختل می‌کند و کارایی، چابکی و نوآوری را افزایش می‌دهد. اینترنت اشیاء (IoT)[2]، هوش مصنوعی، تجزیه‌و‌تحلیل داده‌های بزرگ و رباتیک صنایع را تغییر می‌دهند و صنعت 4.0 را به عصری با پتانسیل‌های عظیم تبدیل می‌کنند [4].

مدیریت فرآیند کسب‌وکار، مجموعه‌ای از چندین روش، تکنیک و ابزار است که هدف اصلی آن‌ها بهینه‌سازی عملکرد فرآیند کسب‌وکار از طریق شناسایی، کشف، تجزیه‌وتحلیل، طراحی مجدد، اجرا و نظارت می‌باشد. در اصل BPM را به عنوان «هنر و علم نظارت بر نحوه انجام کار در یک سازمان برای اطمینان از نتایج ثابت و استفاده از فرصت‌های بهبود» در نظر می‌گیرند [5]. BPM به عنوان پل بین فرآیندهای قدیمی و امکانات صنعت 4.0 عمل می‌کند و روش‌ها و ابزارهایی را برای طراحی، مدل‌سازی، اجرا، نظارت و بهینه‌سازی فرآیندها ارائه می‌دهد [6] و همچنین قابلیت‌های دیجیتال را در عملیات سازمانی تطبیق داده و ادغام می‌کند و تضمین می‌نماید که مهارت دیجیتال به مزیت‌های رقابتی تبدیل گردند.

رابطه بین BPM و صنعت 4.0 فراتر از کارایی عملیاتی بوده و یک ضرورت استراتژیک است [7]. BPM سازمان‌ها را در پیچیدگی‌های صنعت 4.0 هدایت می‌کند و آن‌ها را قادر می‌سازد تا در آن پیشرفت کنند [8]. BPM به سازمان‌ها این امکان را می‌دهد تا فرآیندها را با فناوری‌های دیجیتال هماهنگ کنند که باعث تقویت نوآوری، بهینه‌سازی هزینه و تجربیات بهتر مشتری شوند [9].

جهان دستخوش دگرگونی عمیقی است که توسط همگرایی فناوری‌های دیجیتال و صنایع سنتی هدایت می‌شود و با عنوان صنعت 4.0 آغاز شده است. این انقلاب که با ادغام قلمروهای فیزیکی و دیجیتال مشخص می‌گردد، در حال تغییردادن چشم‌انداز تجارت و تولید در مقیاس جهانی است [10]. صنعت 4.0 نقطه اوج پیشرفت در فناوری‌های مختلف است. اینترنت اشیاء به عنوان یکی از فناوری‌های نوظهور در صنعت 4.0، با اتصال دستگاه‌ها و سیستم‌های فیزیکی به اینترنت امکان جمع‌آوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها به صورت بلادرنگ را فراهم می‌کند [11]. هوش مصنوعی (AI) و یادگیری ماشینی ماشین‌ها را قادر می‌سازد تا از داده‌ها یاد بگیرند، پیش‌بینی کنند و تصمیم‌گیری را خودکار کنند [12]. تجزیه‌و‌تحلیل داده‌های بزرگ، بینش‌های ارزشمندی را از مجموعه داده‌های عظیم استخراج می‌کند و اقدامات آگاهانه را هدایت می‌کند. اتوماسیون، از جمله رباتیک و سیستم‌های خودمختار، فرآیندهای تولید را متحول می‌کند و مداخلات انسانی را کاهش می‌دهد [13]. تولید افزودنی[3]، که به عنوان چاپ سه‌بعدی شناخته می‌شود، چشم‌انداز تولید را با انعطاف‌پذیری و قابلیت‌های سفارشی‌سازی خود تغییر می‌دهد. همان‌طور که ماشین‌ها، سیستم‌ها و دستگاه‌ها به هم متصل و هوشمند می‌شوند، سازمان‌ها نیز با چالش‌های بی‌سابقه و فرصت‌های بی‌حد‌وحصر مواجه خواهند شد.

BPM، در هسته خود، یک رویکرد کل‌نگر برای مدیریت فرآیندهای یک سازمان است. در زمینه صنعت 4.0، BPM فراتر از نقشه‌برداری فرآیند سنتی و اتوماسیون گسترش می‌یابد تا طیف وسیع‌تری از قابلیت‌ها را در بر گیرد که می‌توان به‌طور خلاصه به موارد زیر اشاره کرد:

نظارت بر فرآیند به‌صورت بلادرنگ: فناوری‌های صنعت 4.0 به سازمان‌ها دید بی‌سابقه‌ای را در فرآیندهای خود ارائه می‌دهند. حسگرهای اینترنت اشیاء تعبیه شده در ماشین‌ها، محصولات و امکانات به طور مداوم داده‌ها را جمع‌آوری می‌کنند و امکان نظارت و تجزیه‌و‌تحلیل بلادرنگ را فراهم می‌کنند [14]. این بینش سازمان‌ها را قادر می‌سازد تا تنگناها، انحرافات یا ناکارآمدی‌ها را به سرعت شناسایی کنند.

اتوماسیون فرآیند سرتاسری: اتوماسیون فرآیند سنتی شامل وظایف مبتنی بر دستور یا قاعده[4] است. با این حال، صنعت 4.0 اتوماسیون شناختی را به ارمغان می‌آورد، جایی که الگوریتم‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین وظایف پیچیده‌ای را انجام می‌دهند و تصمیمات مستقلی می‌گیرند [15]. به عنوان مثال، در یک کارخانه هوشمند، ربات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند اقدامات خود را بر اساس شرایط تغییر دهند.

تجزیه‌وتحلیل پیش‌بینی‌کننده: تحلیل‌های پیشرفته و الگوریتم‌های هوش مصنوعی، سازمان‌ها را قادر می‌سازد تا رویدادهای آینده را پیش‌بینی کنند و اقدامات بهینه را تجویز کنند [16]. به عنوان مثال، تعمیر و نگهداری پیش‌بینی‌شده از داده‌های حسگرهای اینترنت اشیاء برای پیش‌بینی خرابی تجهیزات استفاده می‌کند و امکان تعمیر و نگهداری پیشگیرانه را قبل از وقوع خرابی فراهم می‌کند. این امر زمان خرابی را به حداقل می‌رساند و هزینه‌های تعمیر و نگهداری را کاهش می‌دهد.

به طور خلاصه، صنعت 4.0 نشان‌دهنده تغییر در چشم‌انداز کسب‌و‌کارها و تولید با ادغام حوزه‌های دیجیتال و فیزیکی است. در این میان، BPM به عنوان یک عامل حیاتی و ضروری استراتژیک ظاهر می‌شود و ادغام فرآیندها با قابلیت‌های صنعت 4.0 را تسهیل می‌کند. این ادغام منجر به تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، اتوماسیون و اتصال متقابل می‌شود [17]. سازمان‌هایی که نقش محوری BPM را در مسیر تحول دیجیتال خود تشخیص می‌دهند، نه تنها برای بقای خود، بلکه برای رشد در این عصر با تغییرات بی‌سابقه آماده هستند. شکل 1، یک ارتباط مفهومی از تاثیر صنعت 4.0 بر BPM را نمایش می‌دهد.

در حالی که مزایای بالقوه BPM در صنعت 4.0 بسیار زیاد است، چندین چالش مهم را باید مورد توجه قرار داد که شامل موارد زیر هستند:

امنیت و حریم خصوصی داده‌ها: افزایش اتصال و تبادل داده بین دستگاه‌ها نگرانی‌هایی را در مورد امنیت داده‌ها و حریم خصوصی ایجاد می‌کند [18]. سازمان‌ها باید اقدامات امنیتی سایبری توانمندی را برای محافظت از اطلاعات حساس اجرا کنند

شکاف مهارتی: فناوری‌های صنعت 4.0 به مهارت‌های تخصصی از جمله تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء نیاز دارند [19]. سازمان‌ها باید در توسعه نیروی کار سرمایه‌گذاری کنند تا شکاف مهارت‌ها را پر کنند.

پیچیدگی فرآیندهای پویا: فرآیندهای صنعت 4.0 بسیار پویا و به هم مرتبط هستند. مدیریت فرآیندهای پیچیده و تطبیقی می‌تواند چالش‌برانگیز باشد و به استراتژی‌ها و ابزارهای پیچیده BPM نیاز دارد [20].

قابلیت مشاهده فرآیند پیشرفته: ادغام حسگرهای اینترنت اشیاء، همراه با تجزیه‌وتحلیل پیشرفته، دید بی‌نظیری را در فرآیندهای سازمان‌ها فراهم می‌کند. این دید فراتر از فرآیندهای منحصر‌به‌فرد گسترش می‌یابد و کل زنجیره ارزش، از تامین‌کنندگان تا مشتریان را در بر می‌گیرد.

اتوماسیون فرآیند و رباتیک: اتوماسیون فرآیند رباتیک (RPA)[5] و فناوری‌های اتوماسیون هوشمند در صنعت 4.0 شاخص هستند. این فناوری‌ها وظایف معمول و مبتنی بر قانون را خودکار می‌کنند و منابع انسانی را برای فعالیت‌های با ارزش افزوده بیشتر آزاد می‌کنند. BPM از اتوماسیون برای ساده‌سازی عملیات، هماهنگ‌سازی گردش کار، بهبود مستمر بهره می‌برد.

تجزیه و تحلیل پیش‌بینی کننده: تجزیه‌وتحلیل پیشرفته با استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، سازمان‌ها را قادر می‌سازد تا رویدادها و روندهای آینده را پیش‌بینی کنند. BPM از تجزیه‌وتحلیل پیش‌بینی‌کننده برای مواردی از قبیل بهینه‌سازی مدیریت موجودی، بهبود کنترل کیفیت، تعمیر و نگهداری پیش‌بینی‌کننده استفاده می‌کند.

فرآیندهای چابک و تطبیقی: صنعت 4.0 با تغییر سریع و عدم قطعیت مشخص می‌شود. BPM چابکی را با کمک صنعت 4.0 با انعطاف‌پذیری فرآیند، تخصیص دینامیک منابع و برنامه‌ریزی سناریو به‌دست می‌آورد.

بلاک‌چین یکپارچه: به طور خلاصه، ادغام بلاک‌چین در BPM در زمینه صنعت 4.0، شفافیت و اتوماسیون از طریق قراردادهای هوشمند و یکپارچگی داده‌های قوی را ارائه می‌دهد که همگی به فرآیندهای تجاری کارآمدتر و ایمن‌تر کمک می‌کنند.

همکاری انسان و ماشین: در خط مقدم این تغییر، قلمرو تعامل انسان و هوش مصنوعی است، حوزه‌ای که مرزهای بین انسان و سیستم‌های هوشمند محو می‌شود. به لطف پیشرفت‌ها در پردازش زبان طبیعی[6] و هوش مصنوعی محاوره‌ای[7] [21]، تعاملات بین انسان‌ها و سیستم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی طبیعی‌تر، شهودی‌تر و کاربرپسندتر می‌شوند. BPM در بهره‌برداری از پتانسیل این قابلیت‌ها در مرکز قرار می‌گیرد. با ادغام چت‌بات‌ها و دستیاران مجازی در فرآیندهای خود، BPM نه‌تنها خدمات مشتری را به ارتفاعات جدیدی ارتقا می‌دهد، بلکه عملیات داخلی را نیز ساده می‌کند. نتیجه یک چشم‌انداز کسب‌وکار کارآمدتر، پاسخگوتر و مشتری‌محورتر است.

واقعیت افزوده (AR)[8] و واقعیت مجازی (VR)[9]: بعد دیگر همکاری انسان و ماشین در حال تکامل، ادغام فناوری‌های واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR) است. به ویژه در ساخت و نگهداری، این فناوری‌های همه‌جانبه کمک از راه دور و آموزش عملی را تقویت می‌کنند [22]. BPM بکارگیری از AR و VR و قابلیت انجام خدمات پشتیبانی را افزایش می‌دهد، زمان خرابی را کاهش و قابلیت‌های تکنسین‌ها را تقویت می‌کند. علاوه بر این، آموزش همه‌جانبه با AR و VR مبتنی بر BPM تضمین می‌کند که نیروی کار به دانش و مهارت‌های موردنیاز برای برتری در محیط صنعت 4.0 مجهز گردند.

ملاحظات اخلاقی: اتکای فزاینده به داده‌ها و هوش مصنوعی در صنعت 4.0 ملاحظات اخلاقی را در BPM به وجود می‌آورد:

  • حریم خصوصی داده‌ها: جمع‌آوری و استفاده از داده‌های شخصی در فرآیندهای BPM باید با مقررات حفاظت از داده‌ها مطابقت داشته باشد (فلوریدی و همکاران، 2018). مدیریت رضایت و ناشناس‌سازی داده‌ها اجزای حیاتی BPM اخلاقی هستند.
  • کاهش تعصب: الگوریتم‌های هوش مصنوعی می‌توانند سوگیری‌های موجود در داده‌های آموزشی را به ارث ببرند [23]. BPM باید مکانیسم‌هایی برای شناسایی و رسیدگی به سوگیری در فرآیندهای تصمیم‌گیری، تضمین انصاف و برابری داشته باشد.
  • شفافیت و مسئولیت پذیری: سازمان‌ها باید در مورد نحوه تصمیم‌گیری سیستم‌های هوش مصنوعی شفاف باشند [24]. BPM می‌تواند مسیرهای حسابرسی و ویژگی‌های توضیح‌پذیری را برای افزایش مسئولیت‌پذیری ترکیب نماید.

آموزش و پرورش مهارت‌ها:برای استفاده کامل از پتانسیل BPM در صنعت 4.0، سازمان‌ها باید در آموزش و توسعه مهارت برای نیروی کار خود سرمایه‌گذاری کنند.

یادگیری مستمر: همان‌طور که فناوری به سرعت در حال تکامل است، کارکنان به آموزش مداوم نیاز دارند تا با فناوری‌های صنعت 4.0 به‌روز بمانند [25]. سازمان‌ها می‌توانند مسیرهای یادگیری و مشارکت با مؤسسات آموزشی را برای تسهیل توسعه مهارت ایجاد کنند.

تیم‌های متقابل: BPM اغلب به تیم‌های بین رشته‌ای با تخصص در فناوری، تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، طراحی فرآیند و دانش حوزه نیاز دارد [26]. سازمان‌ها باید همکاری بین این رشته‌ها را برای هدایت نوآوری تقویت کنند.

مدیریت تغییر: با تکامل فرآیندها، مدیریت تغییر حیاتی می‌شود [27]. کارکنان باید منطق پشت تغییرات فرآیند را درک کنند و برای سازگاری با روش‌های جدید کار مجهز باشند.

جدول 1 برخی از فرصت‌ها و چالش‌های مهم صنعت 4.0 و BPM در مسیر آتی را نمایش می‌دهد.

فرصت‌هاچالش‌ها
تجهیزات نوظهور در اینترنت اشیاء نیاز به مدل‌های جدید در فرایندهای کسب‌وکار بدون ابهام و کارآمد دارد.صنعت 4 شبیه‌سازی فرایند کسب‌وکار را بهبود می‌دهد.سازمان‌ها نیاز به انطباق فرآیندهای خود با سرعت فزاینده، برای پیگیری پیشرفت‌های تکنولوژیکی که بر BPM تأثیر می‌گذارد، دارند. این بدان معناست که سازمان‌ها باید چرخه حیات یک فرآیند را تسریع کنند و فرآیند را اغلب، شاید حتی به‌طور مداوم تغییر دهند.
در صنعت 4.0 نیاز به فرایندهای انعطاف‌پذیرتر با توجه به تغییر در محیط‌‌‌های تجاری است.جمع‌آوری داده‌ها، الگوریتم‌های مدرن برای تجزیه‌و‌تحلیل آن‌ها و استفاده تجاری آن‌ها در صنعت 4 در بهبود مدیریت فرایندهای کسب‌وکار تاثیر بسزایی دارد.

یک دنیای بیش از حد متصل از ظهور تعاملات همه کانالی بین شرکت‌ها و مشتریان استفاده می‌کند که باعث پیچیدگی در مدیریت و اجرای فرآیندهای تجاری می‌گردد.
دیجیتالی‌سازی سازمان‌ها را مجبور می‌کند تا در مدل‌های عملیاتی کلاسیک تجدیدنظر کنند و راه‌های کاملاً جدیدی را در مورد نحوه مدیریت کسب‌وکار توسعه دهد پس باید در فرایندهای کسب‌وکار بازنگری شود.BPM-Discipline با استفاده از راهکارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات نوین در صنعت 4 با سرعت مناسب ارزش تجاری قابل توجهی برای سازمان ارائه می‌دهد.سیستم‌های هوش مصنوعی استقلال و نفوذ بر فرآیندهای تصمیم‌گیری را به دست می‌آورند، نگرانی‌های مربوط به سوگیری، شفافیت و مسئولیت‌پذیری در خط مقدم قرار می‌گیرد.
صنعت 4 و حوزه‌های سایبر – فیزیکی باعث تغییرات در الزامات فرایندهای کسب‌وکار می‌شود.نمایش گرافیکی مدل‌های BPMN و مشخصات فنی در XML امکان تبدیل مدل‌های فرآیند به مدل‌های شبیه‌سازی را به صورت خودکار فراهم می‌نماید.با توجه به ارائه فناوری‌های جدید در صنعت 4 و اثرات آن‌ها نیاز است سازمان در آموزش مهارت‌های جدید راهبردی، سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی را انجام دهند.
دگرگونی دیجیتال فرصت منحصربه‌فردی را برای سازمان‌ها فراهم می‌کند تا منطق‌های ‏BPM  موجود را تقویت کنیم و آن‌ها را فراتر از محدودیت‌های نظری خود گسترش دهیم.فناوری‌های نوین در صنعت 4 باعث همگرایی و یکپارچه‌سازی بهتر و موثر در فرایندهای کسب‌وکار می‌گردد. 

در عصر صنعت 4.0، که در آن ادغام فناوری‌های دیجیتال و سیستم‌های فیزیکی، صنایع و تجارت را تغییر می‌دهد، مدیریت فرآیند کسب‌وکار (BPM) به عنوان یک توانمندساز حیاتی و ضرورت استراتژیک ظاهر می‌شود. این بررسی جامع رابطه همزیستی بین BPM و صنعت 4.0 را روشن کرده است و ابعاد چندوجهی، چالش‌ها، فرصت‌ها و مسیرهای آینده آن را روشن می‌کند.

همان‌طور که سازمان‌ها از مرز دیجیتال صنعت 4.0 عبور می‌کنند، BPM به صورت یک قطب‌نما آن‌ها را به سمت کارایی، نوآوری و رقابت هدایت می‌کند. تحول عمیق ایجاد شده توسط صنعت 4.0 صرفاً تکنولوژیکی نیست بلکه نشان‌دهنده تغییر در طرز فکر و رویکرد است. این موضوع سازمان‌ها را به چابکی فرا می‌خواند تا نیروی کار خود را با مهارت‌های لازم توانمند کنند و ملاحظات اخلاقی را در تلاش برای تعالی دیجیتال در اولویت قرار دهند.

ظهور صنعت 4.0 که با همگرایی فناوری‌های دیجیتال، اینترنت اشیاء، هوش مصنوعی و غیره مشخص می‌شود، گواهی بر تکامل سریع صنایع و کسب‌وکار می‌باشد. این امر نشان‌دهنده آینده‌ای است که در آن ماشین‌های هوشمند، دستگاه‌های به‌هم‌پیوسته و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، عملیات را متحول می‌کنند. در این چشم‌انداز، BPM پل بین فرآیندهای قدیمی و امکانات صنعت 4.0 است که تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، اتوماسیون و اتصال را تسهیل می‌نماید.

افزایش دید فرآیند از طریق اینترنت اشیا، اتوماسیون مبتنی بر هوش مصنوعی، تجزیه‌و‌تحلیل پیش‌بینی‌کننده و گردش‌های کاری چابک تنها برخی از مزایایی است که BPM از آن‌ها سود می‌برد که سازمان‌ها را قادر می‌سازد تا فرآیندهای خود را بهینه کنند، هزینه‌ها را کاهش و تجربیات مشتری را بهبود دهند.

با این حال، چالش‌ها از جمله امنیت داده‌ها، شکاف‌های مهارتی و مدیریت پیچیدگی فرآیندهای پویا همچنان وجود دارند. پرداختن به این چالش‌ها برای سازمان‌ها برای استفاده از پتانسیل کامل BPM در صنعت 4.0 بسیار مهم است. علاوه بر این، ملاحظات اخلاقی، مانند حریم خصوصی داده‌ها، کاهش تعصب و شفافیت، باید در چارچوب‌های BPM ادغام شوند تا از استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی اطمینان حاصل شود.

آینده BPM در صنعت 4.0 دارای چشم‌اندازهایی هیجان‌انگیز است. ادغام بلاک‌چین، شفافیت و اتوماسیون را در زنجیره تامین و فراتر از آن نوید می‌دهد. همکاری انسان و ماشین که توسط تعامل طبیعی انسان و هوش مصنوعی، واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR) تسهیل می‌شود، افق‌های جدیدی را برای بهبود فرآیندها باز می‌نماید.

درنتیجه، BPM یک مفهوم ثابت نیست، بلکه یک عمل پویا و در حال تکامل است که فرآیندهای کسب‌وکار را با فناوری‌های تحول‌آفرین صنعت 4.0 همسو می‌کند. سازمان‌هایی که نقش محوری BPM را در سفر تحول دیجیتال خود به رسمیت می‌شناسند، نه تنها آماده بقای خود هستند، بلکه در این دوره از تغییرات بی‌سابقه رشد می‌کنند. تعامل فناوری و مدیریت فرآیند به سنگ بنای رشد و نوآوری پایدار تبدیل می‌شود و سازمان‌ها را قادر می‌سازد تا با انعطاف‌پذیری و موفقیت در چشم‌انداز پویای صنعت 4.0 حرکت کنند.


پی‌نوشت

[1] Business Process Management

[2] Internet of Things

[3] additive manufacturing

[4] rule-base

[5] Robotic Process Automation

[6] natural language processing

[7] conversational artifactual intelligence

[8] Augmented Reality

[9] Virtual Reality

مقالات مشابه

ابزار

ماژول‌های سخت‌افزاری ProMake

ProMake یک مجموعه ماژولار از بردهای توسعه و ماژولهای سخت افزاری است که توسط شرکت Easylor طراحی و تولید شده اند. در شکل معماری کیت آموزشی اینترنت اشیاء نمایش داده

پیمایش به بالا