روندهای نوآوری در صنعت مخابرات: چالش‌ها، فرصت‌ها و اولویت‌ها

چکیده:  تا چند سال پیش، تعریف یک شرکت مخابراتی ساده و مشخص بود: ارائه‌دهنده خدمات ارتباطی با مدلی که شامل اجزا و بخش‌های متنوعی مانند زیرساخت‌ها و عملیات شبکه، توسعه پیشنهادات و فروش و خدمات برای بخش‌های مشتریان B2C یا B2B بود. اما آینده شرکت‌های مخابراتی واضح نیست. تغییرات بنیادی در درآمدها و ارزش‌ها در حال شکل‌دهی به یک اکوسیستم جدید هستند که هم تهدیدها و هم فرصت‌های جدیدی را ایجاد می‌کنند. مدیران با چالش‌های همزمان بازآرایی صنعت و بازآفرینی شرکت مواجه هستند. این مقاله پس از بیان مقدمه‌ای در زمینه نوآوری در صنعت مخابرات به بررسی هفت اولویت فوری برای نوآوری در صنعت مخابرات پرداخته و چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی مدیران عامل شرکت‌ها در این زمینه را تحلیل می‌کند. در این مقاله، به اهمیت نوآوری در بقا و رشد شرکت‌های مخابراتی و تأثیر آن بر مدل‌های کسب‌وکار، فناوری‌های جدید مانند 5G و هوش مصنوعی، استراتژی‌های استقامت رقابتی، پذیرش فضای ابری، تجدید نیروی کار، مدیریت ریسک و پاسخ به تغییرات مقرراتی و نیز به ضرورت توسعه پایدار می‌پردازد. همچنین نمونه‌هایی از موفقیت‌ها و چالش‌های جهانی مرتبط با این اولویت‌ها ارائه می‌شود.

کلمات کلیدی: نوآوری در صنعت مخابرات، بازآفرینی مدل کسب‌وکار، هوش مصنوعی مولد (GenAI)، فناوری 5G، پذیرش فضای ابری، استقامت رقابتی، توسعه پایدار و پایداری زیست‌محیطی

مقدمه

بدون نوآوری، یک شرکت در دنیای امروز نمی‌تواند مدت طولانی دوام بیاورد. شرکت‌های بزرگ در طول چند سال سهم بازار خود را از دست داده‌اند، زیرا به‌موقع تشخیص ندادند که محصولات و خدماتشان دیگر مورد نیاز نیست و رقبا، استارتاپ‌ها و بازیگران جدید با محصولات و خدمات نوآورانه وارد بازار شده‌اند.

مدیریت شرکت آمریکایی DEC^[1] نتوانست کامپیوتر شخصی (با وجود نمونه‌های اولیه که توسط مهندسان خودشان تهیه شده بود) را توسعه دهد و آن را به IBM باخت.

شرکت AGFA پس از ورود دوربین‌های دیجیتال کل کسب‌وکار خود را از دست داد.

بلک‌بری و نوکیا به دلیل دیر تشخیص دادن تهدید اپل، جایگاه خود را در بازار از دست دادند.

سرعت پیشرفت فناورانه و تغییرات در ترجیحات مصرف‌کنندگان افزایش یافته و شرکت‌هایی که نوآوری نمی‌کنند، با خطر از دست دادن جایگاه و از رده خارج شدن مواجه هستند.

چند عامل وجود دارد که توضیح می‌دهد چرا نوآوری برای بقای بلندمدت یک شرکت بسیار مهم است:

• مرتبط با محصول: استارتاپ‌های چابک، پیشرفت فناوری و چرخه‌های کوتاه‌تر عمر محصولات
• مرتبط با بازار: رقابت جهانی، تطبیق‌پذیری با عوامل خارجی و مزیت استراتژیک
• مرتبط با مشتری: نیازهای در حال تغییر مصرف‌کنندگان، تجربه مشتری

به‌طور خلاصه، توانایی نوآوری برای شرکت‌ها حیاتی است تا در محیط کسب‌وکار سریعاً در حال تغییر، مرتبط و رقابتی باقی بمانند. نوآوری مستمر به شرکت‌ها کمک می‌کند نه تنها بقا داشته باشند، بلکه با پیشی گرفتن از رقبا و پاسخ به نیازهای متغیر مشتریان، رشد کنند.

مثال‌ها:

 اپل با iPod، iPad  و معرفی اولین گوشی هوشمند iPhone که تلفن، پخش‌کننده موسیقی و ارتباطات اینترنتی را در یک دستگاه ترکیب کرد.

فناوری فیبر نوری به خانه (^[2]FTTH) پیشرفت مهمی در اتصال به اینترنت بود: سرعت بالا و زمینه‌ای برای پخش ویدئو، فضای ابری و بازی‌های آنلاین فراهم کرد.

خدمات ^[3]OTT مانند نتفلیکس: خدمات استریم، واتساپ و اسکایپ که روش جدیدی برای اشتراک‌گذاری محتوا و ارتباطات فراهم کردند جایگزین‌های رایگان یا کم‌هزینه برای تماس‌های صوتی سنتی و پیام‌رسانی ارائه دادند و الگوهای ارتباطی جهانی را تغییر دادند.

تمام موارد بالا منجر به شیوه جدیدی از زندگی، مصرف و استفاده از این محصولات و خدمات نوآورانه شده است که می‌توان آن را به‌عنوان یک تغییر واقعی در نحوه زندگی، کار و مصرف مردم دید. اما لازم نیست چرخ را دوباره اختراع کنید؛ معمولاً ترکیب ایده‌های مختلف به محصول یا خدمات جدید مفیدی منجر می‌شود و مشکلات را حل می‌کند یا حتی نیازهای جدید مشتری را ایجاد می‌کند. نوآوری‌های موفق اغلب با ترکیب یا یکپارچه‌سازی عناصر موجود، نه با اختراع مجدد از ابتدا، ایجاد می‌شوند.

این رویکرد می‌تواند به توسعه محصولات، خدمات یا مدل‌های کسب‌وکار جدید منجر شود، مانند موارد زیر:

مایکروسافت نرم‌افزارهای اداری موجود را که توسط شرکت‌های دیگر عرضه می‌شدند، در یک بسته واحد (آفیس^[4]) توسعه داد تا مجموعه‌ای یکپارچه برای پردازش متن، صفحات گسترده و ارائه‌ها ایجاد کند. این کپی و ترکیب در این بسته یکپارچه بسیار آسان‌تر بود و آفیس جدید متولد شد و شرکت‌های دیگری مانند لوتوس نوت^[5] به‌طور کامل بازار خود را از دست دادند.

 5G : چندین شرکت مخابراتی در حال توسعه این استاندارد جدید هستند که فقط یک پیشرفت جزئی نیست، بلکه نمایانگر ترکیب استراتژیک فناوری‌هایی است که می‌تواند از برنامه‌های مختلفی پشتیبانی کند مانند اینترنت اشیاء (IoT)، رانندگی خودکار، مراقبت‌های بهداشتی و شهرهای هوشمند.

نوآوری اغلب در تقاطع رشته‌ها، صنایع یا فناوری‌های مختلف رشد می‌کند. ترکیب‌های خلاقانه، انطباق‌ها و یکپارچه‌سازی‌های عناصر موجود می‌تواند به پیشرفت‌های بزرگ، رفع نیازهای برآورده‌نشده و حتی ایجاد بازارهای جدید منجر شود. این رویکرد مشارکتی و یکپارچه به شرکت‌ها امکان می‌دهد از نقاط قوت راه‌حل‌های موجود بهره ببرند و در عین حال ارزش جدیدی اضافه کنند یا چالش‌های جدید را حل کنند. کشور آلمان به‌عنوان یکی از پیشروترین اقتصادهای جهان به ویژه در حوزه  فناوری و نوآوری، نقش ویژه‌ای در زمینه ارتقای نوآوری در صنایع مختلف ایفا می‌کند. دلایل اصلی که این کشور را به‌عنوان یک الگو برای نوآوری مطرح می‌سازد، به عواملی همچون سیاست‌های حمایتی دولت، زیرساخت‌های پیشرفته، فرهنگ همکاری، و تمرکز بر تحقیق و توسعه مربوط می‌شود. آلمان، به‌ویژه در بخش مخابرات، با ترکیب زیرساخت‌های قوی، نوآوری مستمر و فرهنگ همکاری، نقشی کلیدی در تحول دیجیتال ایفا می‌کند و الگویی برای سایر کشورها در بهره‌گیری از نوآوری است. شاخص‌های مرجع نوآوری در شرکت‌های مخابراتی آلمان در مقایسه با سایر بخش‌های صنعت بسیار پویا و نوآورتر است. در ادامه، نوآوری در صنعت مخابرات کشور آلمان بررسی شده و به صورت کلان پویایی و ماهیت نوآورانه صنعت مخابرات در این مورد نشان داده می‌شود.

همان‌گونه که در شکل 1 مشاهده می‌شود، در سال 2021، نرخ نوآوری در بخش پخش^[6] و مخابرات در آلمان حدود 72.2% بود، در مقایسه با میانگین 54.3% برای کل اقتصاد. نرخ نوآوری نشان‌دهنده نسبت شرکت‌هایی است که حداقل یک محصول نوآورانه را طی سه سال گذشته با موفقیت به بازار معرفی کرده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که شرکت‌های صنعت مخابرات به‌طور فعال درگیر نوآوری هستند و درصد قابل توجهی در سه سال گذشته محصولات جدیدی معرفی کرده‌اند. این امر شاخص مثبتی برای واکنش‌پذیری این بخش به پیشرفت‌های فناورانه و تقاضاهای متغیر بازار است.

همچنین، بر اساس شکل 2 شدت نوآوری یعنی سهم هزینه‌های نوآوری در کل گردش مالی در بخش‌های اقتصادی در آلمان در سال 2021، جزو نرخ‌های بالاتر در بخش اطلاعات و ارتباطات با 7.3% بود. در سال 2021، هزینه‌های نوآوری در صنعت مخابرات در آلمان حدود 5.86 میلیارد یورو بود و انتظار می‌رود در سال‌های آینده افزایش یابد. این سرمایه‌گذاری‌ها به توسعه فناوری‌های جدید، زیرساخت‌های شبکه، خدمات دیجیتال و سایر حوزه‌هایی که به پیشرفت این صنعت کمک می‌کنند، اختصاص خواهد یافت.

آمارها پویایی و ماهیت نوآورانه صنعت مخابرات در آلمان را نشان می‌دهند و اینکه این صنعت نقش مهمی در تسهیل ارتباطات، پیشبرد تحول دیجیتال و حمایت از بخش‌های مختلف اقتصاد دارد. تعهد به نوآوری، که در نرخ و شدت بالای نوآوری بازتاب یافته، این امکان را برای صنعت فراهم می‌کند تا با فناوری‌های نوظهور سازگار شود، نیازهای متغیر مشتریان را برآورده کند و به فضای اقتصادی کلی کمک کند. جالب خواهد بود که ببینیم این روندها چگونه به شکل‌گیری بخش مخابرات در سال‌های آینده ادامه خواهند داد [2]

شکل 1: نرخ نوآوری در صنعت مخابرات در مقایسه با دیگر صنایع (کشور آلمان) [2]

مروری بر تسهیلگران نوآوری در صنعت مخابرات

اقتصاد دیجیتال به شدت به دسترسی به ارتباطات وابسته است و این دسترسی، محرک توسعه‌ی فناوری و دیجیتال است. بخش مخابرات همیشه نوآور بوده و به طور مداوم در حال نوآوری در فرایندها، سیستم‌ها، استراتژی‌های تجاری و مهم‌تر از همه، در حال تحول شبکه‌های ثابت و سیار خود برای مقابله با سرعت تغییر و تقاضاهای جدید شبکه‌ای است.

تعهد این بخش به نوآوری با این واقعیت نشان داده می‌شود که تنها در چند سال، از شبکه‌های مسی (^[7]PSTN) و شبکه‌های موبایل 2G  به شبکه‌های نسل بعدی (^[8]NGN) مبتنی بر FTTH (فیبر تا منزل) و 5G  مهاجرت کرده است. این یک دستاورد بزرگ است که تنها با سرمایه‌گذاری مداوم امکان‌پذیر است. برای مثال، این صنعت در طول دهه گذشته به طور متوسط سالانه 50 میلیارد یورو سرمایه‌گذاری کرده است.

معرفی 5G  نشان‌دهنده‌ی یک تغییر اساسی در ارتباطات سیار و معماری شبکه است. با سرعتی تا 100 برابر سریع‌تر از 5G، 4G  به طور قابل‌توجهی تأخیر را کاهش می‌دهد و این امکان را فراهم می‌کند که خدمات جدیدی ارائه شود که با تأخیر بالا امکان‌پذیر نبودند. ویژگی نوآورانه 5G، برش شبکه‌ای^[9] است؛ این ویژگی استفاده و تخصیص منابع شبکه را بهینه می‌کند. به طور خاص، امکان ایجاد چندین شبکه مجازی بر روی یک زیرساخت فیزیکی مشترک را فراهم می‌کند که هر کدام به نیازهای خاص اتصال و پردازش داده‌های برنامه‌ها، خدمات، دستگاه‌ها یا کاربران تطبیق داده شده‌اند. قابلیت‌های بهبود یافته 5G  راه را برای کاربردهای نوآورانه در بخش‌های مختلف مانند بهداشت، حمل و نقل، سرگرمی و شهرهای هوشمند هموار می‌کند و رقابت‌پذیری آن‌ها را افزایش می‌دهد.

شکل 2: شدت نوآوری به معنی سهم هزینه‌های نوآوری در کل گردش مالی در بخش‌های مختلف اقتصادی (کشور آلمان) [2]

 Open RAN نیز در مورد نوآوری در معماری شبکه‌های موبایل و در دسترس بودن رابط‌های قابل همکاری بر اساس استانداردهای باز است. این رویکرد جدید، یک جهش تکاملی به سمت معماری باز شبکه موبایل است که جداسازی عملکردهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری در ایستگاه‌های پایه یا اتصال عناصر از فروشندگان مختلف را امکان‌پذیر می‌کند. به این ترتیب، این معماری نوآورانه نه تنها قابلیت همکاری بین اجزای مختلف شبکه را ارتقا می‌دهد، بلکه تنوع فروشندگان را نیز تقویت می‌کند و رقابت و ایجاد راهکارهای جدید را تحریک می‌کند.

مورد دیگر درگاه باز^[10] است که به‌عنوان یک پلتفرم نوآوری باز نقش مهمی در ارتقای اکوسیستم دیجیتال ایفا می‌کند. این پلتفرم به توسعه‌دهندگان و استارتاپ‌ها امکان می‌دهد که از قابلیت‌های شبکه‌های ارتباطی پیشرفته بهره‌مند شوند و بدون نیاز به ساخت زیرساخت‌های پیچیده، راه‌حل‌های دیجیتال خود را روی شبکه‌های موجود پیاده‌سازی کنند. بر اساس گزارش ITU 2023، استانداردسازی دسترسی به شبکه‌ها از طریق APIهای جهانی و سازگار با پلتفرم‌های مختلف، به توسعه‌دهندگان کمک می‌کند تا راهکارهای نوآورانه خود را به آسانی در سطح بین‌المللی ارائه کنند​.

طبق گزارش  Deloitte 2023 درگاه باز بسترهایی را برای ادغام خدمات دیجیتال مختلف مانند هوش مصنوعی (AI)، اینترنت اشیا (IoT) و فناوری‌های محاسبات لبه فراهم می‌کند. این امکانات برای توسعه‌دهندگان و کسب‌وکارها فرصت‌هایی را ایجاد می‌کنند تا راه‌حل‌های هوشمند و مقیاس‌پذیر در حوزه‌های گوناگون مانند بهداشت، حمل‌ونقل، تجارت الکترونیک و آموزش پیاده‌سازی کنند [2]. در ادامه در قالب جدول 1 مقایسه پلتفرم‌های درگاه باز و APIهای سنتی را مشاهده می‌کنید.

قطعاً در بخش مخابرات، نوآوری‌های دیگری نیز وجود دارد که در این مجمل نمی‌گنجد. در ادامه به 7 اولویت نوآوری که بایستی مدیران صنعت مخابرات به آن توجه کنند تا از خروجی‌ها و قابلیت‌های نوآوری بهره‌مند شود خواهد آمد.

جدول 1: مقایسه پلتفرم‌های درگاه باز و API های سنتی [1]

اولویت 1: بازآفرینی مدل کسب‌وکار مخابراتی

در «بیست و هفتمین نظرسنجی سالانه مدیران عامل جهانی  PWC»، 52 درصد از مدیران عامل مخابراتی بیان کردند که اگر شرکتشان مسیر فعلی را ادامه دهد، طی ده سال آینده دیگر از نظر اقتصادی پایدار نخواهد بود، در مقایسه با 45 درصد از تمامی مدیران عامل جهان.

برای اطمینان از ادامه توانایی ایجاد ارزش در صنعت مخابرات، رهبران باید به صورت بنیادین به کارآمدی مدل یکپارچه عمودی بازنگری کنند و تمرکز اصلی را بر بررسی، بهینه‌سازی و احتمالاً تفکیک لایه‌های مختلف کسب‌وکار قرار دهند. مدل‌های قدیمی مخابراتی که از لایه‌های متنوعی چون زیرساخت، شبکه و خدمات به مشتریان تشکیل شده‌اند، نیاز به بازبینی دارند تا بتوانند در دنیای رقابتی امروز نقش موثر ایفا کنند. مدل سنتی مخابرات شامل مجموعه‌ای از کسب‌وکارها و فعالیت‌های بسیار متفاوت است. برخی، مانند ساخت زیرساخت‌های شبکه، سرمایه‌بر و دارای پروفایل بازدهی بلندمدت به سبک خدمات عمومی هستند.

برخی دیگر، مانند نوآوری در محصولات و خدمات، ارزش بالاتری دارند و با ریسک بیشتری همراه هستند ولی بازدهی سریع‌تری دارند. سایر موارد، مانند مدیریت کانال‌های تجاری و خدماتی، نیازمند مهارت‌ها و توانایی‌هایی هستند که بیشتر به کسب‌وکارهای خرده‌فروشی شباهت دارند. هر کسب‌وکار به مهارت‌های مدیریتی متفاوتی نیاز دارد، نیازمندی‌های سرمایه‌ای متفاوتی دارد و در بازه‌های زمانی مختلفی عمل می‌کند. مدیریت همه آن‌ها به صورت یکپارچه باعث ناکارآمدی و کاهش تمرکز مدیریتی می‌شود [3].

 اولویت 2: تقویت استقامت رقابتی و نوآوری کسب‌وکاری

همان‌طور که در گزارش «چشم‌انداز جهانی مخابرات 2023–2027» شرکت  PWC^[11] اشاره شده است، افزایش مداوم استفاده از داده‌ها، نبود قدرت قیمت‌گذاری و نیاز به سرمایه‌گذاری‌های سنگین در شبکه‌ها فشارهایی بر حاشیه سود وارد می‌کند. به بیان ساده، در هر دو بخش تلفن همراه و مخابرات ثابت، داده‌ها نشان می‌دهند که شرکت‌های مخابراتی به طور فزاینده‌ای به خدمات عمومی تبدیل می‌شوند که تمایز کمتری دارند. برای خروج از این روند، رهبران باید استقامت رقابتی را توسعه داده و به کار گیرند، پایه هزینه‌ها را بازتنظیم کنند و فرصت‌هایی برای رشد از طریق کسب و اعمال قدرت قیمت‌گذاری فراهم آورند.

محیط در حال تحول ابزارها و الزامات جدیدی برای اقدام ارائه می‌دهد. هوش مصنوعی (که در بخش «اولویت 4» به آن پرداخته می‌شود) نویدبخش تغییرات اساسی در بهره‌وری و کارایی هزینه در همه چیز از بهینه‌سازی هزینه‌های جذب و حفظ مشتری تا بهبود بهره‌وری در فرآیندهای پرحجم مانند مدیریت قراردادهای تأمین‌کننده/مشتری است. روند بزرگ دیگر (پس از هوش مصنوعی) که بر استراتژی‌های شرکتی تأثیر می‌گذارد، نگرانی‌های زیست‌محیطی است که به‌عنوان یک کاتالیزور عمل می‌کند. بهینه‌سازی محصولات و شبکه‌ها عامل مهمی در کاهش هزینه‌های کربنی و تحقق تعهدات خنثی‌سازی کربن است و در عین حال هزینه‌های عملیاتی را نیز کاهش می‌دهد.

خدمات ارتباطی برای زندگی و کار دیجیتال ضروری هستند، بنابراین احتمال اینکه افزایش قیمت‌ها به کاهش تقاضا منجر شود کم است. خطر خروج مشتری به سمت رقبا، اگرچه واقعی است، معمولاً به دلیل تعداد کم ارائه‌دهندگان معتبر جایگزین محدود است. تأثیر افزایش قیمت‌ها می‌تواند با ویژگی‌هایی که ارزش ایجاد می‌کنند کاهش یابد.

تجربه مشتری شرط بنیادی و ضروری برای قدرت قیمت‌گذاری است. شرکت‌ها باید کل تجربه مشتری را از نو طراحی کنند: شبکه، دستگاه، فروش و خدمات و امکان ارائه محصولات و خدمات ارزش افزوده. اگرچه ارائه هر دو سرویس تلفن همراه و پهنای باند ثابت از قبل متداول است، افزودن دسترسی بی‌سیم ثابت در حال محبوبیت یافتن است و باید به روابط تلفیقی مشتریان کمک کند. هرچه روابط خدماتی بین دستگاه‌ها، خطوط، اشتراک‌ها و اعضای خانواده بیشتر شود، تمایل به ترک سرویس کاهش می‌یابد [3].

اولویت 3: پذیرش فضای ابری

در بسیاری از صنایع، استفاده از فضای ابری از نقطه عطف گذشته و تقریباً به پذیرشی جهانی رسیده است. فضای ابری به سرعت از یک گزینه به یک ضرورت کسب و کاری تبدیل شده است، که زیرساخت‌ها را ساده‌تر، مقیاس‌پذیرتر و نوآوری را سریع‌تر می‌کند. در «نظرسنجی سال 2023 کسب‌وکار ابری  PWC^[12]» در ایالات متحده، 78 درصد از مدیران اجرایی در بخش‌های مختلف اعلام کردند که سازمان آن‌ها فضای ابری را در بیشتر یا تمام بخش‌های کسب‌وکار خود به کار گرفته‌اند. در «نظرسنجی سال 2023 کسب‌وکار ابری EMEA^[13]»، 73 درصد از شرکت‌های پاسخ‌دهنده که هنوز به طور کامل از فضای ابری استفاده نمی‌کردند اعلام کردند که ظرف دو سال آینده تمام عملیات خود را به فضای ابری منتقل خواهند کرد.

بسیاری از شرکت‌های مخابراتی در مسیر انتقال خدمات فناوری اطلاعات و فرآیندهای داخلی خود به فضای ابری هستند، اگرچه تکمیل انتقال انبارهای داده قدیمی، برنامه‌های سیستم‌های پشتیبانی کسب‌وکار و محیط‌های برنامه‌ریزی منابع سازمانی ^[14]سال‌ها طول خواهد کشید. یکی از چالش‌ها و فرصت‌های کلیدی بازبینی تعریف سنتی دامنه‌های معماری برنامه‌هاست. ارائه‌دهندگان XaaS^[15]بومی فضای ابری به بالا و پایین زنجیره ارزش گسترش یافته‌اند. برای شرکت‌های مخابراتی، تحول فضای ابری مزایا و دامنه وسیع‌تری دارد، زیرا فراتر از سیستم‌های فناوری اطلاعات به خدمات اصلی شبکه آن‌ها گسترش می‌یابد. موج بعدی ایجاد ارزش در فضای ابری‌سازی شبکه نهفته است که بزرگ‌ترین بخش هزینه‌ها از نظر سرمایه و هزینه‌های عملیاتی را شامل می‌شود.

اگرچه اولین موج بازیگران بومی فضای ابری از جمله  دیش وایرلس^[16] در ایالات متحده، 1&1 AG در آلمان و راکوتن موبایل^[17]  در ژاپن، هنوز به‌طور کامل نتایج خود را اثبات و مقیاس‌بندی نکرده‌اند، مزایای فنی، عملیاتی و اقتصادی عملیات متمرکز بر فضای ابری انکارناپذیر است. «نظرسنجی کسب‌وکار ابری EMEA، 2023 »، نشان داد که تنها 47 درصد از شرکت‌های مخابراتی در استفاده از فضای ابری به بلوغ رسیده‌اند، در حالی که این میزان در تمامی شرکت‌ها 54 درصد است. برای شرکت‌های قدیمی که بر روی دارایی‌های بزرگ شبکه نشسته‌اند و اغلب دارای ساختارهای پراکنده و فدرال با شرکت‌های عملیاتی ملی متعدد هستند، ساخت یک فضای ابری گسترده در سراسر سازمان یک چالش تجاری و فنی بزرگ است [3].

اولویت 4: ساخت اپراتور مبتنی بر هوش مصنوعی (نسل جدید)

فناوری هوش مصنوعی و به ویژه کلاس جدیدی از ابزارها و قابلیت‌های هوش مصنوعی مولد ^[18]پتانسیل زیادی در تمامی جنبه‌های کسب‌وکار شرکت‌های مخابراتی دارد. فعالیت‌های مجهز به هوش مصنوعی به استاندارد صنعتی در بخش‌هایی نظیر مدیریت شبکه، رابط‌های دستگاه‌ها و تجربه مشتری و کارکنان تبدیل خواهد شد. شرکت‌هایی که زودتر این تحول را رهبری کنند، مزیت رقابتی قابل‌توجهی به دست خواهند آورد. با این حال، اگرچه هوش مصنوعی مولد توجه مدیران اجرایی در داخل و خارج از بخش مخابرات را جلب کرده است، بسیاری هنوز به طور کامل درک نکرده‌اند که این فناوری تا چه حدی کسب‌وکارشان را تغییر خواهد داد و این تغییر چقدر سریع اتفاق خواهد افتاد. بر اساس «نظرسنجی سال 2023 فناوری‌های نوظهور  توسط PWC»^[19] 3 درصد از شرکت‌های آمریکایی حداقل در برخی از بخش‌های خود از هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند. همچنین، در «بیست و هفتمین نظرسنجی سالانه مدیران عامل جهانی PWC ^[20]»، 69 درصد از مدیران عامل مخابراتی گفتند که طی سه سال آینده، هوش مصنوعی مولد به طور قابل‌توجهی روش ایجاد، ارائه و جذب ارزش توسط شرکت آن‌ها را تغییر خواهد داد.

برای دستیابی به نتایج، شرکت‌های مخابراتی باید از پلتفرم‌های هوش مصنوعی مولد و قابلیت‌های تعبیه‌شده در برنامه‌های سازمانی برای بازآفرینی شیوه عملکرد خود استفاده کنند. مدیران عامل صنعت باید اولاً اصول راهبردی، مسئولیت‌ها و چارچوب‌های نظارتی را برای پیشرفت از مرحله آزمایش اولیه و هیجان به یک تلاش برنامه‌ریزی شده که قابلیت مقیاس‌پذیری در بخش‌ها و بازارهای مختلف را دارد، تعیین کنند؛ دوماً انتخاب‌های درست در معماری مدل‌های زبانی بزرگ و فناوری را تضمین کنند؛ و در نهایت یکپارچگی داده، حریم خصوصی و استفاده اخلاقی از این فناوری قدرتمند را حفظ کنند [3]. در شکل 4 پتانسیل گسترش حاشیه مبتنی بر هوش مصنوعی مولد نشان داده شده است.

اولویت 5: هماهنگ‌سازی تجدید نیروی کار

چالش‌های تجاری که امروز شرکت‌های مخابراتی با آن روبرو هستند، به طور جدایی‌ناپذیری با چالش‌های مربوط به نیروی کار مرتبط است. «نظرسنجی جهانی سال 2023 مرتبط با امیدها و نگرانی‌های نیروی کار^[21]» نشان می‌دهد که 46 درصد از کارکنان مخابراتی فکر می‌کنند که شرکت آن‌ها در ده سال آینده در کسب‌وکار باقی نخواهد ماند (در مقایسه با 31 درصد از کارکنان تمامی شرکت‌ها) و 32 درصد از کارکنان مخابراتی قصد دارند در 12 ماه آینده شغل خود را تغییر دهند (در مقایسه با 26 درصد از کارکنان تمامی شرکت‌ها).

نتیجه این موضوع، مجموعه‌ای از چالش‌های همزمان نیروی کار است. با نزدیک شدن به سن بازنشستگی جمعیت زیادی از کارکنان صنعت که 55 سال یا بیشتر دارند، یک تغییر نسلی و کاهش دانش همراه آن رخ خواهد داد. با تمایل بیشتر شرکت‌های مخابراتی به فضای ابری، هوش مصنوعی، شبکه‌های خصوصی و راه‌حل‌های اینترنت اشیاء، آموختن مهارت‌های جدیدی توسط نیروی کار مورد نیاز خواهد بود. در همین زمان، یک رشد چرخه‌ای برای ساخت شبکه‌های فیبر نوری، به‌ویژه در اروپا و آمریکای شمالی وجود دارد. ادامه استقرار شبکه‌های 5G  در سراسر جهان و شبکه‌های 6G  که به دنبال آن خواهند آمد، به مهندسان مخابرات و استعدادهای فناوری نیاز دارد و همچنین تقاضا برای کارگران ساختمانی و عمرانی را افزایش می‌دهد، اما کمبود نیروی کار در بسیاری از این بازارها وجود دارد [3].

اولویت 6: ایجاد تاب‌آوری در برابر ریسک و پاسخ سریع به تغییرات مقرراتی

در محیط نامطمئن و پرفرازونشیب امروزی، هیچ مدیر عامل مخابراتی نمی‌تواند اهمیت شناسایی و مقابله با ریسک‌های نوظهور و واکنش پیش‌دستانه به تغییرات مقرراتی را نادیده بگیرد.

حملات سایبری در حوزه مخابرات در حال افزایش است و دیجیتالی شدن عملکردهای کسب‌وکار و گسترش به حوزه‌های دیجیتالی مجاور، این روند را تشدید می‌کند. «نظرسنجی جهانی بینش‌های اعتماد دیجیتال سال 2024^[22]» نشان داد که بزرگ‌ترین نگرانی‌های مدیران ارشد، تهدیدات مربوط به فضای ابری است، که 47 درصد از پاسخ‌دهندگان به آن اشاره کردند و پس از آن، حملات به دستگاه‌های متصل قرار دارد.

بررسی‌های نظارتی بر معاملات در حال تشدید است: تحقیقات PWC نشان می‌دهد که از سال 2020 تعداد معاملات بررسی شده توسط ناظر امنیت ملی ایالات متحده CFIUS (کمیته سرمایه‌گذاری خارجی در ایالات متحده) 50 درصد افزایش یافته و مدت‌زمان متوسط معاملات در اتحادیه اروپا از سال 2016 به میزان هفت ماه افزایش یافته است. دامنه معاملات بررسی‌شده از نظر رقابتی نیز گسترش یافته و از تمرکز سنتی بر معاملات افقی فراتر رفته و شامل چالش‌هایی برای چندین معامله عمودی در سراسر جهان شده است.

با تلاش شرکت‌های مخابراتی برای رشد از طریق گسترش جغرافیایی و تنوع‌سازی در صنایع غیرمرتبط، آن‌ها با چارچوب‌های مقرراتی ناآشنایی در خارج از حوزه مخابرات روبرو خواهند شد. همچنین، با ظهور هوش مصنوعی و هوش مصنوعی مولد، ضرورت بیشتری برای رهبران وجود دارد تا اطمینان حاصل کنند که از این فناوری‌های جدید به‌صورت مسئولانه استفاده می‌شود. این شرایط رهبران را ملزم می‌کند که به‌طور فعال با سیاست‌گذاران در تعامل باشند تا به شکل‌گیری چارچوب‌های مقرراتی کمک کرده و از رعایت آن‌ها اطمینان حاصل کنند [3].

شکل 4: پتانسیل گسترش حاشیه مبتنی بر هوش مصنوعی مولد (فناوری می‌تواند اهرم عملیاتی برای طیف وسیعی از فعالیت‌های اصلی کسب‌وکار فراهم کند) [3]

اولویت 7: ساختن اپراتور پایدار

پایداری به سرعت به بخشی اساسی از مجوز فعالیت شرکت‌ها تبدیل شده است. در سال‌های اخیر، گزارش‌دهی شفاف درباره عملکرد و تأثیرات زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG)^[23] از یک آرزو به یک الزام قانونی، اجتماعی و اعتباری تبدیل شده است. چارچوب‌هایی مانند «دستورالعمل گزارش‌دهی پایداری شرکتی اتحادیه اروپا»^[24]و «مکانیزم تعدیل مرزی کربن» ^[25]که به تازگی معرفی شده، تمرکز و کار مستمر بر داده‌ها و پایه‌های دیجیتال برای پیگیری و گزارش‌گیری تأثیرات غیرمالی را هم در عملیات داخلی شرکت‌ها و هم به طور فزاینده‌ای در طول زنجیره‌های تأمین آن‌ها الزامی می‌کند.

چشم‌انداز مقرراتی همچنان نابرابر و در حال تحول است، اما جهت حرکت مشخص و غیرقابل برگشت است. مسئله دستیابی به خنثی‌سازی کربن روشن است و با تعهدات عمومی اکثر اپراتورهای مخابراتی پشتیبانی شده است، با این حال، مسیر دستیابی به خنثی‌سازی کربن کمتر مشخص است.

علاوه بر تأثیرگذاری و هماهنگی اقدامات میان تأمین‌کنندگان و مشتریان، شرکت‌ها باید شیوه‌های مدیریت چرخه عمر دستگاه‌ها و شبکه‌ها را با طراحی دایره‌ای در عملیات و شبکه‌ها از ابتدا تا انتها بگنجانند. همچنین باید برای افزایش تقاضای اتصال و محاسبات که توسط هوش مصنوعی مولد و سایر برنامه‌های محاسباتی‌محور تحریک می‌شود، آماده شوند. این روندها منجر به تراکم بیشتر شبکه‌ها، گسترش انواع جدید دستگاه‌های کاربر نهایی و افزایش چشمگیر ظرفیت مراکز داده می‌شود که همه این‌ها فشار بیشتری بر جاه‌طلبی‌های خنثی‌سازی کربن وارد می‌کند. شرکت‌های مخابراتی که امروز به‌طور قاطع برای کنترل انتشار گازهای خود اقدام می‌کنند، بهترین موقعیت را برای مدیریت مقررات آب و هوایی که ممکن است در آینده بروز کند و انتظارات سرمایه‌گذاران و جامعه مدنی خواهند داشت [3].

نتیجه‌گیری

نوآوری در صنعت مخابرات، عامل اصلی حفظ مزیت رقابتی و پیشرفت مستمر در محیط کسب‌وکار پویای امروزی است. برای شرکت‌های مخابراتی، صرفاً ارائه خدمات ارتباطی دیگر کافی نیست؛ بلکه لازم است این شرکت‌ها با بازآفرینی مدل‌های کسب‌وکار خود و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند 5G  و هوش مصنوعی، توان رقابتی خود را افزایش دهند. اجرای استراتژی‌های مبتنی بر نوآوری به شرکت‌ها این امکان را می‌دهد که در مواجهه با تغییرات سریع بازار و تقاضاهای متغیر مشتریان، عملکرد بهتری داشته باشند.

به علاوه، پذیرش فضای ابری می‌تواند باعث افزایش مقیاس‌پذیری و سرعت نوآوری در فرآیندهای عملیاتی شرکت‌ها شود. توجه به مدیریت نیروی کار و مهارت‌آموزی مجدد نیز در این راستا ضروری است تا شرکت‌ها بتوانند با تغییرات فناورانه و نیازهای جدید صنعت همگام شوند. از سوی دیگر، رهبران این صنعت باید به مدیریت ریسک‌های نوظهور و چالش‌های مقرراتی توجه ویژه‌ای داشته باشند و با همکاری با سیاست‌گذاران، به توسعه چارچوب‌های مقرراتی کارآمد بپردازند.

سرانجام، پایداری به‌عنوان یکی از عناصر کلیدی فعالیت‌های شرکت‌ها مورد توجه است. تعهد به اجرای اقدامات پایدار و سازگار با محیط زیست می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا هم انتظارات سرمایه‌گذاران و هم نیازهای جامعه مدنی را برآورده کنند. رعایت اصول پایداری نه تنها به بهبود تصویر برند و اعتبار شرکت‌ها کمک می‌کند، بلکه در درازمدت منجر به افزایش سودآوری و دوام کسب‌وکار خواهد شد.

منابع

[1] https://www.telefonica.com/en/wp-content/uploads/sites/5/2023/12/transformative-power-telecommunications-impact-innovation-positioning-2023.pdf

[2] https://www.telefonica.com/en/communication-room/blog/the-importance-of-innovation-in-telecommunications-sector/

[3] https://www.pwc.com/gx/en/industries/tmt/seven-urgent-priorities-telecom-ceos.html

---

پی‌نوشت

[1] Digital Equipment Corporation

[2] Fiber to the home

[3] Over the top

[4] Office

[5] Lotus Notes

[6] Broadcasting

[7] Public switched telephone network

[8] Next Generation Network

[9] Network slicing

[10] Open Gateway 

[11] PricewaterhouseCoopers (PWC)

[12] PwC’s 2023 Cloud Business Survey

[13] EMEA Cloud Business Survey 2023

[14] ERP (Enterprise resource planning)

[15] XaaS X as a Service

[16] Dish Wireless

[17] Rakuten Mobile

[18] GenAI

[19] PwC’s 2023 Emerging Technology Survey

[20] PwC’s 27th Annual Global CEO Survey

[21] PwC’s Global Workforce Hopes and Fears Survey 2023

[22] PwC’s 2024 Global Digital Trust Insights survey

[23] Environmental, Social and Governance (ESG)

[24] Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)

[25] Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)