در سالهای اخیر، سهم بازار و سهم سود اپراتورهای تلکام در دنیا روند کاهشی داشته است. به عنوان نمونه، در گزارش آوریل سال 2021 موسسه بینالمللی مشاوره مدیریت مککینزی آمده که نسبت سهم بازار 25 اپراتور اول دنیا در مقایسه با هشت شرکت برتر اینترنتی از 46 به 54 – که نسبتی متوازن بوده – به عدد 78 به 22 رسیده است؛ از سوی دیگر، نسبت سهم سود این 25 اپراتور در مقایسه با هشت شرکت برتر اینترنتی دنیا از 74 به 26 که نسبت متوازنی بوده، به 40 به 60 رسیده و این نشان میدهد که شرکتهای اینترنتی همچون فیسبوک، آمازون، گوگل و … توانستهاند با تاثیر بر بازارهای سنتی اپراتورها ازجمله تماس صوتی و ارائه دیگر نوآوریها، بیشتر از سهچهارم بازار به همراه بیش از نیمی از سود بازار را در اختیار خود بگیرند.

شکل 1: مقایسه درصد بازار و سهم بازار بین صنعت تلکام و رقبای اینترنتی آن
به گفته متخصصان و خبرگان حوزه تلکام، یکی از دلایل این پسرفت، تمرکز افراطی اپراتورها بر کسبوکار اصلی[1] تلکام (صوت، اینترنت و پیامک) بوده است. درحالی که خود همین کسبوکار اصلی نیز مورد تهدید قرار گرفته و براساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد[2]، درآمد اپراتوها در حوزههای صوت و پیامک، کاهش 50 تا 90 درصدی داشته است. دلیل این کاهش، ارائه برنامههای خدمات محتوای ویدئویی (OTT) است که توسط شرکتهایی همچون فیسبوک، گوگل، اپل، آمازون و … ارائه میشود. درواقع این غولهای فناوری در حال تصاحب بازارهای اپراتورها بوده و براساس آمار و ارقام، تا حد زیادی هم در این عرصه موفق شدهاند.
حال، سوال اینجاست که این زنگ خطر به گوش اپراتورها رسیده است؟ خب این روزها، کمتر مدیری است که اهمیت نوآوری را به زبان نیاورد اما شواهد نشان میدهد بسیاری از آنها در دستیابی به نوآوری موفق نبودهاند. نظرسنجی مککینزی در سال 2008 نشان داد که 84 درصد از مدیران، معتقدند نوآوری برای رشد کسبوکار آنها حیاتی است ولی تنها 6 درصد از عملکرد نوآوری فعلی شرکت خود راضی هستند. یک مطالعه جدیدتر توسط شرکت کِیپیاِمجی[3] و اینویشن لیدر [4] از مدیران خواست که میزان تلاشهای نوآوری شرکتهایشان را در مقیاس پنج نمره ارزیابی کنند. تقریباً 60 درصد از پاسخدهندگان گفتند که در مراحل اولیه کار هستند (حالت موقت: یک امتیاز، یا حالت در حال ظهور: دو امتیاز) درحالی که تنها دو درصد بیان کردند که فعالیتهای نوآوری آنها در وضعیت بهینه است (حالت ایدهآل: پنج امتیاز).
همچنین اخیرا سه موسسه معتبر[5]، پژوهش جامعی در این زمینه انجام دادهاند. این پژوهش در 50 کشور دنیا و از میان 128 مدیر و 108 استارتاپ صنعت تلکام که 82 درصد از درآمد کل اپراتورها را داشتند، انجام شده است. براساس این پژوهش، مدیران اپراتورها به اهمیت نوآوری پی بردهاند و 67 درصد آنها نوآوری را جزو سه اولویت اول خود میدانستند ولی جالب است که تنها 34 درصد از آنها از فعالیتهای نوآوریشان راضی بودند.
این اطلاعات نشان میدهد که نیاز صنعت تلکام برای خروج از این رکود، ورود به بازارهای نزدیک به هسته کسبوکار[6] و فراتر از کسبوکار[7] بوده که یکی از مهمترین ابزارها برای ورود به این عرصهها، نوآوری است.
این درحالی است که مفهوم نوآوری بسیار بزرگتر از تحقیق و توسعه است. این مقوله شامل سه قابلیت متمایز است: کشف، رشد و شتابدهی (دیآیاِی)[8] که تحقیق و توسعه، تنها بخشی از قابلیت کشف است. رهبران شرکتها باید بدانند که توسعه برنامههای کسبوکاری، مدلهای درآمدی و بازار محصولات جدید اغلب به همان اندازه اختراع فناوریها، به زمان و منابع زیاد نیاز دارند و جای تأمل بیشتری در این حوزهها وجود دارد.
بدون عملکرد نوآوری استراتژیک که شامل یک فرآیند جامع کشف، رشد و شتابدهی در فناوریهای جدید باشد، شرکتها در نهایت اقدام به انباشت توسعهنیافته خروجیهای بخش تحقیق و توسعه خود میکنند و طبق تحقیقات، بازگشت سرمایه خوبی از فعالیتهای این بخش نمیبینند.
اپراتورهای پیشرو در دنیا سالهاست که نوآوری به این معنی را جزو برنامههای اصلی خود قرار دادهاند. در ادامه به بررسی فعالیتهای نوآورانه سه مورد از این اپراتورها میپردازیم و ابعاد مختلف آن را مورد بحث قرار میدهیم.
تلفونیکا[9]
نوآوری، جزء دیاناِی[9] تلفونیکا[10] است؛ طوری که این شرکت در سال 2020 حدود 10 درصد از درآمد خود را (4626 میلیون یورو) برای نوآوری و تحقیق و توسعه تخصیص داده است. این شرکت از مدل (80-20) برای نوآوری خود بهره میبرد؛ 80 درصد تمرکز بر فرصتهای آینده و توسعه پروژههای مرتبط با هسته اصلی کسبوکار تلفونیکا و 20 درصد نیز تمرکز بر یافتن فضایی برای نوآوری از طریق تحول در حیطههای دیگر است. دو بخش اصلی نوآوری در تلفونیکا شامل نوآوری درونی (نوآوری هستهای) و نوآوری بیرونی (نوآوری باز) است.
نوآوری درونی
در بخش نوآوری درونی، ایجاد نوآوری معنادار به معنای آماده بودن برای انجام کارهای متفاوت است.
شعار: آینده اکنون شروع میشود.
هدف: کار مداوم برای اطمینان از اینکه تلفونیکا قادر به همراهی و انطباق با آینده است.
مأموریت: شناسایی زمینه فرصت قابلتوجه در کسبوکار در مقیاس جهانی و تبدیل آن به واقعیت.
ابزار تکامل این نوآوری درونی در تلفونیکا، داراییها و منابع خاص و زیرساختهای تلفونیکا بوده و به ترتیب زیر است:
شبکهها: دسترسی بیشتر، بازتر و قابل برنامهریزیتر برای کاربر نهایی (با بهرهمندی از برنامههای جاری مانند آنلایف[11] و اینترنت پارادوس[12]).
بازارایابی منسجم: ایجاد نتایج بهتر با الگوریتمهای هوش مصنوعی و دادهها که با تعادل بین حفظ حریم خصوصی مصرفکننده و نیاز کسبوکار برای درک مشتریان خود انجام میشود.
پلتفرم ویدئویی: ضرورت کار مداوم بر روی ایجاد راهکارهای جدید متناسب با خواستههای مردم؛ ایجاد تجارب ویدئویی مشارکتی، مدولار و همدلانه که با ابزارهایی مانند واحد ویدئوی جهانی تلفونیکا[13]و مووی استار[14]انجام میشود.
نوآوری باز
مأموریت: اتصال تحولگران فناوری با تلفونیکا برای ایجاد فرصتهای مشترک کسبوکاری.
بازوهای نوآوری باز در تلفونیکا شامل موارد زیر است:
وایرا: [15]به ادعای تلفونیکا، وایرا جهانیترین، متصلترین و فناورترین مرکز نوآوری باز جهان است که در سال 2011 ایجاد و از طریق 11 هاب در 10 کشور فعالیت میکند. وایرا یک رابط بینظیر بین کارآفرینان و شبکهای از شرکتها، مؤسسات و سایر شرکای تلفونیکاست که با هدف کمک به استارتاپها برای رشد و ارائه بازار 350 میلیونی تلفونیکا به منتخبین این استارتآپها ایجاد شده است.
اوپنفیوچر (آینده باز): برنامه مشارکت بین تلفونیکا و مؤسسات دولتی/خصوصی برای تسریع در اکوسیستم، با تمرکز بر استارتآپهای محلی است. تمرکز اصلی اپنفیوچر بر استارتاپهایی است که در مرحله بذر هستند. این مجموعه دارای 43 مرکز در 9 کشور اروپایی و آمریکای لاتین است.
سرمایهگذاری خطرپذیر نوآوری تلفونیکا (تیآیوی):[16]بازوی سرمایهگذاری تلفونیکا برای سرمایهگذاری و ایجاد شرکای استراتژیک، همسو با استراتژی جهانی تلفونیکاست که با هدف سرمایهگذاری روی استارتاپهای فناور از طریق شبکهای از صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر فعالیت میکند.

شکل 2: بازوهای نوآوری تلفونیکا در دنیا
اورنج
اورنج[17] با سرمایهگذاری 1872 میلیون یورویی روی نوآوری و تحقیق و توسعه، نوزدهمین شرکت نوآور در جهان است. شعار محوری اورنج، خدمت به مردم از طریق نوآوری بوده و تحقق این شعار، هدف مشترک کارمندان اورنج است. اورنج درحال ایجاد مشارکت با اکوسیستمهای نوآورانه برای افزایش سرعت توسعه به سمت راهکارهای آیندهنگرانه است.
ارزشهای اصلی نوآوری در اورنج شامل موارد زیر است:
هدف مشترک: خدمت به مردم از طریق نوآوری
اورنج در صدد تبدیل فناوری درحال توسعه بوده تا بتواند از طریق نوآوری به مردم خدمت کند. تیم تحقیق و نوآوری اورنج شامل حدود 8000 کارمند از محققان، مهندسان، طراحان، توسعهدهندگان، دانشمندان داده، جامعهشناسان، طراحان گرافیک، کارشناسان بازاریابی، متخصصان امنیت سایبری و … است. نوآوری در اورنج با تعامل با شرکا، اکوسیستمها و تمام اجزای دنیای دیجیتال به دنبال راهکارهای منحصر بهفرد توسعه است.
حمایت از توسعه استارتاپها
اورنج با هدف حمایت از مبتکران آینده، مراکز رشد کسبوکاری را در کل دنیا ازجمله کشورهای آفریقایی و خاورمیانه ایجاد کرده است. این اپراتور برای حمایت از استارتاپها از ابزارهای نوآوری زیر بهره میبرد:
- اورنجفب[18]، که شبکه بینالمللی شتابدهندههای استارتاپی اورنج است و تاکنون بیش از 250 مجموعه را توسعه داده است.
- اورنج تلکامترک[19] که در آوریل 2017 در فیسبوک راهاندازی شد و هدف آن بهطور خاص، حمایت از استارتاپهای متمرکز بر نوآوری بود که در زیرساختهای شبکه فعال بودند.
- اورنج دیجیتالاینوستمنت[20] که تمامی فعالیتهای مربوط به سرمایهگذاری بر استارتاپها را متمرکز کرده و به آن سامان میدهد.
حمایت از شکوفایی خلاقیت
شرکت اورنج با استفاده از زیرساختهای زیر اقدام به حمایت از شکوفایی خلاقیت کرده و بدین منظور، شرایط ایدهآلی را فراهم میکند:
- آزمایشگاه اورنج[21] که دارای بیش از 50 هزار آزمایشگر داوطلب (“کاوشگران آزمایشگاه”) در سراسر فرانسه است. آزمایش منظم طرحها، پاسخ به نظرسنجیها یا آزمایش محصولات و خدمات جدید در این آزمایشگاهها انجام میشود.
- ایجاد مکانهایی به نام فبلبز[22] و پلتفرمهایی برای نمونهسازی سریع اشیا فیزیکی، مانند آرتفکتوری[23] یا تردپلیس[24].
تحقیقات باز برای پروژههای مشارکتی
اورنج در این بخش، همکاریهای تحقیقاتی مستمری را با شرکتهای مطرح دنیا انجام میدهد، برای نمونه، این اپراتور با اریکسون و شرکت خودروسازی پیاِساِی[25] همکاریهای تحقیقاتی شامل آزمایشهای فنی فناوری 5G انجام داده است.
تمرکز بر دستگاههای متصل، بهعنوان بخشی از طرح “به سوی 5G” با هدف سرمایهگذاری در توسعه فناوری از 4G به 5G برای تأمین نیازهای دستگاههای متصل بهویژه در صنعت حمل و نقل هوشمند، از دیگر فعالیتهای تحقیقاتی و نوآورانه اورنج است. در نهایت اینکه این شرکت یکی از اعضای مؤسس “انجمن مشارکت زیرساخت 5G” بوده و به همراه کمیسیون اروپا بهشکل مشترک، امضا کننده “زیرساخت شبکه 5G پیشرفته برای اینترنت آینده” است.
برخی از ابزارهای نوآوری در اورنج
اورنجفب
اورنجفب، شبکه جهانی شتابدهندههای استارتاپی اورنج در 11 کشور پیشرفته جهان است و تاکنون به بیش از 500 شرکت استارتاپی، خدمات ارائه کرده است.
مرکز تحقیقات اورنج
مرکز تحقیقات اورنج با 6844 اختراع تا کنون، 150 مشارکت تحقیقاتی انجام داده و 700 میلیون یورو سرمایهگذاری داشته است. این مرکز بیش از 8000 عضو دارد.

شکل 2: پراکندگی تیمهای تحقیق و توسعه مراکز اورنجفب در دنیا
اورنج سلیکونولی
اورنج سیلیکونولی[26]، یک تیم متخصص و پرشور و آیندهنگر است که برای اتصال اکوسیستمها و ایجاد نوآوری و فناوری فعالیت میکند. این تیم بیش از 20 سال است که شناسایی فرصتهای سیلیکونولی و ارائه آن به اورنج را در دستور کار خود دارد.
جریانهای سرمایهگذاری
اورنج، دارای دو بازوی سرمایهگذاری دیجیتالاورنج و سرمایهگذاری خطرپذیر اورنج است که کل داراییهای تحت مدیریت آن 350 میلیون یورو بوده و بیش از 1200 میلیون یورو گردش سالانه این مجموعه است. این مجموعه، سالانه بیش از 200 رویداد را برنامهریزی و اجرا میکند.
ایمجین ویثاورنج
اورنج در راستای جذب نوآوری، فضایی را بر بستر ایمجینکامیونیتی[27] ایجاد کرده، در واقع این فضا یک سکوی پرتاب برای کارآفرینان است[28].

شکل 3: بازیگران شاخص اکوسیستم نوآوری اورنج
دویچه تلکام
رویکردهای نوآوری در دویچه تلکام[29] شامل همکاری (کار کردن با هم در کل بخشها) و چابکی (سرعت و انعطافپذیری از طریق سهام مالی) است. اولویتهای بلندمدت نوآوری که از استراتژی کلان دویچه تلکام پشتیبانی میکند شامل موارد زیر است:
- رهبری در تجربه مشتری (بهترین تجربه اتصال، بهترین تجربه سرگرمی)
- رهبری در فناوری (رهبری در 5G و عصر ابری، تمایز در شبکه و ارتباط پایدار)
- رهبری در بهرهوری کسبوکار (بهترین ارتباط ابری جهانی، تجربه امنیت مطمئن و بهترین بهرهوری کسبوکار)
- سادهسازی، دیجیتالی کردن، سرعت بخشیدن و مسئولیتپذیری (صوتی کردن خدمات دویچه تلکام و شرکا، تجربه دیجیتال هوش مصنوعی و داده بزرگ و ارکستراسیون و رابطهای برنامه کاربردی باز)
مدلهای همکاری دویچه تلکام در عرصه نوآوری در سطح جهان
هابروم (انتقال نوآوری از دنیای استارتاپها)
هابروم[30]، واحد انکوباتور (مرکز رشد) دویچه تلکام است که اکوسیستم استارتاپی دیجیتال را با دویچه تلکام متصل میکند. این مجموعه کارآفرینان فناوری و شرکتهای استارتاپی با رشد بالا را با شبکه متخصصان، سرمایه و فرصتهای کسبوکاری مرتبط میکند. هابروم، برنامههای مختلفی را در سه مکان جغرافیایی ارائه می دهد: برلین (تحت پوشش آلمان و اروپای غربی)، کراکوف (در حال خدمت به اروپای مرکزی و شرقی) و تل آویو (رژیم اشغالگر قدس). از مزایایی که هابروم به جامعه هدف خود ارائه میدهد میتوان به فضای کار مشترک، مشاوره، رویدادهای شبکهای و ارتباط با واحدهای تجاری دویچه تلکام اشاره کرد.
تحقیق و توسعه (با بهرهگیری از بهترین دانشگاهها)
آزمایشگاههای نوآوری دویچه تلکام واحد تحقیق و توسعه آن هستند. اشتیاق به نوآوری و فناوری در آزمایشگاههای نوآوری، بیش از 300 متخصص و دانشمند بینالمللی را به خود جذب کرده است. این دانشمندان در سه زمینه اصلی بلاکچین[31]، هوش[32] و تجربه[33] با هم کار میکنند. تیلبز[34] در سایتهای خود در برلین، دارمشتات، بیر شووا، بوداپست و وین میزبان دانشگاهها، استارتاپها، سرمایهگذاران، مؤسسات تحقیقاتی و مراکز نوآوری شرکتها در کلاس جهانی است.
تیم تیلبز در راستای ایجاد روحیه کارآفرینی فعالیتهایی را انجام داده و تمرکز اصلی آن کمک به جامعه هدف خود برای توسعه گواه اثبات مفهوم (پیاوسی)[35] و کمینه محصول پذیرفتنی (اِمویپی)[36] است. روش کار تیلبز از یک رویکرد مشارکتی پیروی میکند که ترکیبی از کار تحولگران چشم انداز، استراتژیستهای کسبوکار و سازندگان خلاق است.
مشارکت (توسعه نوآوری به کل جهان)
دویچه تلکام بهطور مداوم بهدنبال فناوری جدید و شرکای محصول در راستای تمایز و بهینهسازی سبد محصولات خود است. این اپراتور همراه با شرکای خود، طیف وسیعی از محصولات و خدمات را ارائه میدهد. درواقع، تلاش اصلی دویچه تلکام این است که شریک شماره یک در عرصههای فناوری در اروپا باشد.
شرکای دویچه تلکام میتوانند خدمات خود را در بهترین شبکه تلکام با 142 میلیون مشتری ارتباطات سیار، 31 میلیون مشترک شبکه ثابت و 17 میلیون مشتری باند پهن ارائه دهند و از نقاط قوت فروش این شرکت در اروپا بهرهمند شوند. همچنین برای دسترسی سریع و آسان خدمات به مشتریان دویچه تلکام، در حال ساخت یک سیستم شراکتی برای ارائه خدمات نوآورانه است.
بخش سرمایهگذاری
گروه مدیریت سرمایهگذاری دویچه تلکام (دیتیسیپی)[37] بیش از یک میلیارد دلار تحت مدیریت و مشاوره خود داشته و سبد سهام بیش از 70 شرکت را در اختیار دارد. این گروه بهعنوان پلی بین اروپا، سیلیکونولی عمل میکند. با سرمایهگذاریهای این گروه؛ مردم، سرمایه و ایدهها برای تسریع در نوآوری و ارائه ارزش به هم وصل میشوند. این گروه خدمات زیر را ارائه میدهد:
- سرمایهگذاری خطرپذیر (دامنه فعلی در حوزه نرمافزار و زیرساختهای سازمانی، از جمله دادههای حجیم[38]، تجزیهوتحلیل، اینترنت اشیاء، امنیت سایبری، زیرساختهای ابری، شبکه و هوش مصنوعی است)
- سرمایهگذاری با شرایط خاص (سرمایهگذاری روی شرکتهایی با موقعیتهای پیشرو در بازار و تیمهای مدیریتی قوی)
- ارائه خدمات مشاوره (در زمینههای استراتژیک ازجمله فناوری، توسعه کسبوکار، سرمایهگذاریها، ادغام و اکتساب، افزایش سرمایه و …)

شکل 3: بازیگران شاخص اکوسیستم نوآوری دویچه تلکام
نتیجهگیری
با در نظر گرفتن موارد بالا و با توجه به پارادایمهای عصر کنونی همچون انقلاب صنعتی چهارم، تحول دیجیتال، فناوریهای تحولگرا و … به نظر میرسد که ایجاد و ساماندهی فعالیتهای نوآوری باید برای هر سازمانی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. از سوی دیگر در معرفی و توسعه برخی از این تحولات و حوزهها، اپراتورهای تلفن همراه نقشی اساسی دارند و ناگزیرند با بهرهمندی از ابزارهایی همچون نوآوری، همسفر و پیشران این قطار پر سرعت باشند.
منابع
[1] Match-Maker Ventures, A D. L and the Telecom Council of Silicon Valley, 2016
[2] A blueprint for telecom’s critical reinvention, 2021
[3] The World Economic Forum
[4] DEUTSCHE TELEKOM COMPANY PRESENTATION
[5] https://hbr.org/2019/12/real-innovation-requires-more-than-an-rd-budget
[6] https://www.telefonica.com/en/web/innovation
[7] https://www.telefonica.com/en/web/innovation/telefonica-open-innovation
[8] The 50 Most Innovative Companies, McKinsey, 2018
[9] https://www.orange.com/en/co-innovation-orange
[10] https://www.orangefab.com/
[11] https://www.orangesv.com/
[12] https://www.telekom.com/en/company/special-partnering/content/hubraum-537004
[13] https://www.telekom.com/en/company/special-partnering/content/telekom-innovation-laboratories-537008
[14] https://www.telekom.com/en/company/special-partnering/content/partnering-537002
[15] https://www.telekom.com/en/company/special-partnering/content/dt-capital-partners-537006
پینوشت
[1] Core Business
[2] World Economic Forum
[3] KPMG
[4] Innovation Leader
[5] Match-Maker Ventures, Arthur D. Little and the Telecom Council
[6] Near the core
[7] Beyond the core
[8] Discovery, Incubation, and Acceleration (DIA)
[9] DNA
[10] Telefonica
[11] OnLife
[12] Internet para todos
[13] Global Video Unit
[14] Movistar
[15] Wayra
[16] Telefonica Innovation Venture (TIV)
[17] Orange
[18] Orange Fab
[19] Orange Telecom Track
[20] Orange Digital Investment
[21] Orange lab
[22] FabLabs
[23] Art Factory
[24] Third Place
[25] PSA
[26] Orange Silicon Valley
[27] Imagine community
[28] Imagine with orang
[29] Deutsche Telekom
[30] hub: raum
[31] Blockchain
[32] Inteligence
[33] Experience
[34] T-Labs
[35] Proof of Concepts (PoC)
[36] Minimum Viable Products (MVP)
[37] DT Capital Partners (DTCP)
[38] Big Data


