با توجه به رویکرد مهاجرت اغلب ارائهدهندگان خدمات ارتباطی به سمت ارائهدهندگان خدمات دیجیتالی نیازمندیهای جدیدی از منظر خدمات زیرساختی و نیز فناوری اتفاق میافتد. ارائهدهندگان خدمات ارتباطی که تاکنون زیرساخت ارتباطی را فراهم میساختند مجبور خواهند بود که به جهت حفظ منافع اقتصادی خود در رقابت با سایر رقبا، خدمات دیجیتالی مورد نیاز نسلهای آتی را نیز فراهم آورند. یکی از اثرات جانبی این شیفت فناوری، تغییر در ساختار سامانههای پشتیبان کسب و کار و عملیات خواهد بود. در این گزارش سعی بر آن داریم تا مهمترین چالشهای پیش رو در جهت مهاجرت به نسلهای آتی معماری دیجیتال سامانههای پیشتیبان کسبوکار و عملیات را مطرح نماییم. در ادامه به مهمترین ویژگیهای این معماری اشاره خواهیم کرد و نیز الگوی بررسی بلوغ دیجیتال را در سازمانها تشریح خواهیم نمود. در پایان نیز به مهمترین ریسکهای موجود در زمینهی مهاجرت به معماریهای نسل آتی اشاره خواهیم کرد.
کلیدواژهها: ارائهدهنده خدمات دیجیتالی، نسل آتی سامانههای پیشتیبان کسب و کار و عملیات، مدل بلوغ دیجیتال، نسل پنجم، مدیریت ریسک
مقدمه
با توجه به گسترش نیازمندیهای خدمات دیجیتال، فراهمکنندگان خدمات ارتباطی (CSP[1]) تا سال 2030 میلادی در چهار حوزهی ادوات[2]، شبکههای ارتباطی[3]، تولید محتوا و برنامههای کاربردی[4] و ارسال بیسیم اطلاعات[5] و همگرایی کاربردی حوزههای اشاره شده، ناگزیر به ارائهی خدمات هستند و به این ترتیب در بستر سنتی خود قادر به ادامهی فعالیت نخواهند بود. بدینترتیب فراهمکنندگان خدمات ارتباطی عملا مبدل به تامینکنندگان خدمات دیجیتال (DSP[6] ) خواهند شد (شکل 1).
در این راستا مجموعه خدماتی که توسط DSPها قابل عرضه خواهد بود باید به دقت شناسایی و در جهت تحقق آنها گامهای موثری برداشته شود. از سوی دیگر معماری دیجیتالی نسل آتی بر اساس استانداردهای موجود از سوی فراهمکنندگان خدمات شناسایی و طی یک برنامهی مشخص مهاجرت به این معماری جهت رشد و بلوغ سازمانی انجام خواهد پذیرفت. در این راستا توجه به ابعاد مختلف این معماری و رصد سازمانی جهت بلوغ دیجیتال واجب به نظر میرسد. درنهایت تصمیمسازان این حوزه با توجه به فرصتها و تهدیدهای موجود قادر خواهند بود زمانبندی لازم جهت مهاجرت تدریجی به نسل آتی سامانههای پشتیبان کسبوکار و عملیات را به انجام رسانند.
شکل ۱: خدمات قابل ارائه توسط DSP های نسل آتی [1]
شکل ۲: نقش DSP ها ارائه خدمات [2]
نقش تامینکنندگان سرویسهای دیجیتال
همانطور که در شکل 2 میتوان مشاهده نمود، تامینکنندگان سرویسهای دیجیتال 4 نقش عمده را در ارائهی خدمات به مشتریان ایفا خواهند نمود که در ادامه به بررسی آنها خواهیم پرداخت.
ایجاد بستر ارتباطی: در نسل آتی شبکههای بیسیم (5G[7])، اپراتورها محصولاتی از جنس ارتباطات استاندارد 5G را (به صورت ثابت یا سیار) به تمامی کسبوکارها عرضه خواهند نمود. این خدمت همانند خدمتی است که CSPها در حال حاضر عرضه مینمایند.
چشمانداز نقشآفرینی اپراتور Vodafone برای سال ۲۰۲۵ [3]
شکل ۳: مقایسه ویژگیهای سامانههای پشتیبان کسبوکار سنتی و نسل آتی [4]
ارتباطات به عنوان سرویس:[8] اپراتور راهکارهای ارتباطی شخصیسازی شدهای را در قالب برشهای شبکه[9]5G به سازمانهای بزرگ و ارائهدهندگان خدمات شخص ثالث[10] عرضه مینماید. این سرویسها به طور کامل توسط های دیجیتالی خودکار قابل تنظیم و منعطف هستند.
سکو: [11] اپراتورها در مدل کسبوکار مبتنی بر سکو به عنوان صاحب امتیاز و متولی عرضهی آن به بازار و یا به عنوان شریک تجاری مشارکت خواهند داشت. در واقع به جز سرویسهای مبتنی بر ارتباطات، اپراتورها قادر خواهند بود که برخی قابلیتها مانند سیستم فروش، سرویسهای مبتنی بر موقعیت، تحلیلهای شبکه، میزبانی و یا امنیت را از طریق این مدل خدمت فعال نمایند.
سرویسهای انتهابهانتها:[12] در این مدل خدمت، اپراتورها متولی ارائهی خدمات انتها به انتها هستند که اغلب این امر به کمک شرکای تجاری[13]قابل انجام است.
طبق بررسیهای انجام شده اغلب اپراتورها در چشمانداز میانمدت و بلندمدت خود قادر به فعالیت در 4 حوزهی اشاره شده خواهند بود. برای مثال طبق آخرین گزارشهای منتشر شده از اپراتور Vodafone چشمانداز این اپراتور برای سال 2025 به قرار شکل 3، خواهد بود.
ویژگیهای سامانههای نسل آتی پشتیبان کسبوکار و عملیات (NG-BOSS)[14]
با توجه به مواردی که اشاره شد سامانههای نسل آتی پشتیبان کسبوکار و عملیات با توجه به رویکرد ارائه دیجیتالی خدمات از استانداردهای باز و بین المللی مانند ODA[15]/ODF[16] که توسط TM-Forum و شرکای آن در سال 2018 عرضه شده است تبعیت خواهند کرد. مهمترین ویژگیهای معماری این سیستمها در مقایسه با معماریهای نسل گذشته در شکل 3 توسط شرکت Netcracker (ارائهدهنده خدمات NG-BOSS) ارائه شده است و در ادامه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
معماری سامانه: معماری سامانههای نسل آتی مبتنی بر ریزسرویس ها[17] و کانتینرها[18] خواهد بود در حالی که در نسل گذشته عموما معماری به صورت یکپارچه[19] عرضه میشده است. از سوی دیگر در نسل گذشته طراحیها برای بیشینهی بار کاری پیشبینی شده و آماده برای کار در ابر[20] پیشبینی شده بود درحالی که در نسل آینده معماری سامانههای کسبوکار مقیاسپذیر[21] و ابر بومی[22] خواهد بود. همچنین معماریهای نسل گذشته برای هر کسبوکار به صورت سیلویی شده[23] و مجزا عرضه میشده است و این در حالی است که معماریهای نسل آتی به صورت چند-اجاره ای[24] عرضه خواهند شد. معماریهای نسل گذشته با واسطهای کاربری خاص منظوره و طراحی شده عرضه میشده است و این در حالی است که به جهت استانداردسازی و یکپارچگی در نسل آینده از واسطهای OpenAPI بهره گرفته خواهد شد.
سبد محصولات: [25] در روش سنتی ارائه سبد محصولات تماما توسط اپراتور انجام میشده است در حالی که در معماری نسل آتی این امر مبتنی بر یک اکوسیستمی از شرکای تجاری انجام خواهد شد.
زمان عرضه سرویس:[26] زمان عرضهی سرویس در معماریهای نسل آتی با توجه به ویژگیهای ذکر شده در بخش معماری این محصولات از چندینماه به چندین روز تقلیل خواهد یافت.
تعامل با مشتری:[27] در مدل سنتی تعامل با مشتری، ارتباطات بعضا به صورت برونخط[28] و از طریق کانالهای مختلفی انجام میشده است، درحالی که در نسل آتی این ارتباط به صورت بلادرنگ[29]، شخصیسازی شده و در قالب مجموعهای از کانالهای ارتباطی همهجانبه[30] انجام میپذیرد.
مدیریت پویش:[31] در گذشته، مدیریت پویشها به صورت برونخط و مبتنی بر پارامتر ARPU[32] (که نگاهی بر متوسط درآمد گذشتهی اپراتورها از کاربران دارد) بوده است، در حالی که برای نسل آتی، بلادرنگ بودن ارتباط، وفاداری[33] مشتریان و درآمد آتی اپراتورها به واسطه حفظ مشتریان فعلی و افزایش مشتریان جدید از طریق محاسبه پارامتر [34]CLV به کمک روشهای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین موردنظر خواهد بود.
مدیریت تراکنشها: تراکنشها در سامانههای نسل گذشته به صورت برونخط و دستهای عرضه میشد و این در حالی است که در نسل آتی به صورت بلادرنگ، مبتنی بر برشهای شبکه و بر اساس سناریوهای شارژینگ MEC [35]عرضه خواهد شد.
تحلیلها: انجام تحلیلهای مورد نیاز در روش سنتی به صورت برون خط و از طریق گزارشگیری انجام می شد در حالی که در آینده تحلیلها به صورت هوشمند و ترکیبی از روشهای تصمیمگیری بلادرنگ و اتوماسیون مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین خواهد بود.
ارائه خدمات:[36] چرخه ارائه خدمات از ایده تا بازار در گذشته به صورت مدل آبشاری[37] انجام میشده است که با این روش ماهها و بعضا سالها طول میکشید تا نتایج حاصل از کسبوکار نمایان شود، در حالی که در سامانههای نسل آتی با بهرهگیری از سازوکارهای [38]DevOps و [39]CI/CD علاوه بر بهرهگیری از مزایای چابکی سامانه، سرعت ارائهی محصولات و خدمات به طور محسوسی افزایش خواهد یافت.
شکل ۴: اولین مدل استاندارد صنعتی بلوغ دیجیتال [5]
مدل بلوغ دیجیتال
با توجه به مطالب گفته شده و تلاش سازمانها جهت توسعه محصولات دیجیتالی خود، مدلهای مختلفی جهت بررسی بلوغ دیجیتالی سازمانها پیشنهاد شده است که اولین و یکی از مهمترین آنها توسط شرکت Deloitte به همراه انجمن صنعتی جهانی TM-Forum عرضه شده است. در این مدل که از 5 محور اصلی، 28 زیرمحور و 179 شاخص دیجیتالی تشکیل شده است بلوغ سازمان از منظر پارامترهای مختلف بررسی می شود و به این ترتیب سازمانها با شناسایی نقاط قوتوضعف خود در صدد رفع موانع و تقویت نقاط ضعف برخواهند آمد. با بهرهگیری از مدل بلوغ دیجیتال، کسبوکارها در راستای تغییر نقش از CSP به DSP توانمند خواهند شد.
مدیریت ریسک در مهاجرت به نسل آتی
با توجه به مطالبی که گفته شد مهاجرت از نسل گذشته به نسل آتی سامانههای پشتیبان کسبوکار و عملیات در آینده نه چندان دور امری بدیهی و گریزناپذیر برای اپراتورها و شرکتهای مخابراتی خواهد بود. در این راستا مهمترین چالش مدیران، مدیریت مخاطرات[40] احتمالی و برخورد صحیح با آنها خواهد بود. TM-Forum مهمترین این چالشها را در سه حوزهی عملیات، مالی و اقتصادی و نیز اثرات احتمالی بر مشتریان بررسی نموده است که میتواند راهگشای سازمانها در جهت بررسی دقیقتر مشکلات احتمالی و رفع موانع باشد. به نظر میرسد که در این رابطه سازمانها با شناخت دقیقتر پتانسیلها و منابع و نیز مشکلات خود، قادر خواهند بود سفر ایمنتری به سوی دیجیتالی شدن سازمان داشته باشند. شکل 5 مخاطرات پیشبینی شده توسط TM-Forum حوزههای مربوط به آنها را دستهبندی نموده است.
نتیجهگیری
استقرار شبکه 5G نیازمندیهایی را به همراه دارد که یکی از آنها مربوط به حوزهی سامانههای پشتیبانی کسبوکار و عملیات است. در این گزارش در ابتدا به بررسی نقشهای اپراتورها به عنوان DSP پرداختیم و در ادامه به ویژگیهای سامانههای نسل آینده پشتیبانی کسبوکار و عملیات اشاره کردیم و با ویژگیهای نسل گذشته مقایسه نمودیم. سپس به یک مدل بلوغ سازمانی اشارهای داشتیم که برطبق آن پارامترهای پایش مهاجرت دیجیتال سازمانها بررسی و ارزیابی میگردد و میزان بلوغ دیجیتالی سازمان به این ترتیب مشخص خواهد شد. در نهایت در انتهای این گزارش به موضوع مدیریت ریسک در خصوص مهاجرت از شیوهی سنتی ارائه خدمات به شیوهی مدرن و مبتنی بر خدمات دیجیتالی پرداختیم. درنهایت میتوان اشاره کرد که فرآیند مهاجرت از نسل قدیم به نسل آتی سامانههای پشتیبانی کسبوکار و عملیات یک فرآیند طولانی و چالش برانگیز است که باید مبتنیبر استانداردهای بینالمللی و با برنامهریزی دقیق و مدیریت ریسک انجام پذیرد.
شکل ۵: ریسکهای مهاجرت ناموفق از CSP به DSP برای اپراتورها [6]
منابع
[1] K.Hushyar et al., Telecom Extreme Transformation: The Road to a Digital Service Provider, 2021.
[2] M.Newman, 5G Future: Business Models for Monetization, 2019.
[3] M. Newman, Next-generation BSS architectures: The Telefonica way, 2021.
[4] M. Banerjee, BSS Evolution Unlocks 5G Opportunities, 2021.
[5] Deloitte White Paper, Digital Maturity Model: Achieving Digital Maturity to Drive Growth, 2018.
[6] How to Reduce Risk in BSS Transformation, 202
پینوشت
[1] Communication Service Provider
[2] Devices
[3] Networks
[4] Content/Applications
[5] Wireless Communication
[6] Digital Service Provider
[7] 5th Generation
[8] Connectivity as a Service
[9] Network Slice
[10] Third Party
[11] Platform
[12] End-to-End Services
[13] Partner
[14] Next Generation- Business Operation Supporting System
[15] Open Digital Architecture
[16] Open Digital Platform
[17] Microservice
[18] Container
[19] Monolithic
[20] Cloud-Ready
[21] Elastic Scalability
[22] Cloud-Native
[23] Siloed
[24] Multi-Tenant
[25] Product Portfolio
[26] Time to Market
[27] Customer Management
[28] Offline
[29] Real-Time
[30] Omni-Channel
[31] Campaign Management
[32] Average Revenue Per User
[33] Loyalty
[34] Customer Lifetime Value
[35] Multi-access Edge Computing
[36] Service Delivery
[37] Waterfall
[38] Development/Operation
[39] Continuous Integration/Continuous Delivery, and Continuous Deployment
[40] Risk Management
