در این مقاله به بررسی محصولی منبعث از فناوری هیجانانگیزی میپردازیم که از ترکیب چندین فناوری پیاده شده در زمینه راهکارهای دیجیتال و هوش مصنوعی نشأت میگیرد. این محصول، تجسم رویایی است که خاطره خوش همصحبتی با عزیزان درگذشته را زنده میسازد.
کلیدواژه: چت با مردگان، هوش مصنوعی، چت بات، بانک صدا، دیتاست
همه ما عزیزانی داشتهایم که بهدلیل جبر طبیعت در خصوص سائق مرگ از دستشان دادهایم. حال به کمک فناوریهای نوین دیجیتال، میتوانیم عزیزان از دست رفته مان را دوباره زنده کنیم. میپرسید چگونه؟ از ترکیب مجموعه داده یا دیتاست [1]، بانک صدا، هوش مصنوعی و چت بات، خصوصا اگر صدایی از آنها داشته باشیم و تصاویر متعددی. بدین طریق در زمان دلتنگیهایمان یا حضور بر مزارشان میتوانیم با آنها درد و دل کنیم و دیداری تازه کنیم. درست مثل زمانی که خواب میبینیم و دیدارشان آراممان میکند.
بدنه اصلی
ری کرزویل[2]، دانشمند علوم رایانه، نویسنده، مخترع، آینده پژوه، آیندهنگر و مدیر مهندسی گوگل در مقدمهی کتاب «انسان مجازی: نوید و تهدید جاودانگی دیجیتال» نوشتهی مارتین روثبلات، نوید نزدیک شدن هوش مصنوعی به سطح انسانی را میدهد. به گفتهی او، چشماندازی که امروز از فناوری انسانهای دیجیتال مجسم میکنیم، شاید نگرانکننده و حتی ترسناک به نظر برسد؛ اما فراموش نکنید چهل سال پیش نیز ایدهی شبکهی ارتباطات وسیعی که تقریبا تمام انسانها را در فضایی مجازی به هم وصل میکند، برای بسیاری از افراد آن زمان ترسناک بود [3].
طبق آیندهنگریهای ری کورزویل، رایانهها به مراتب بهتر از انسانها میتوانند نقاشی، خطاطی و آهنگسازی کنند. صحنه تئاتر بدون بازیگر بسیار بی معنی و کسالت بار است و اساسا صحنه بدون بازیگر معنایی خلق نمیکند. اما با توجه به پیشرفت علم میتوان برای برخی اتفاقات و حوادث، مثلا تصادف کردن بازیگر و نرسیدن به اجرا یا کرونا گرفتن و غیاب او به جای مختل شدن یک اجرا، با هوش مصنوعی چارهای اندیشید [4].
برای پیاده سازی طرح زنده سازی مردگان یا غایبان، بایستی از «اطلاعات اجتماعی» فرد شامل تصاویر، دادههای صوتی، پستهای شبکههای اجتماعی، پیامهای ارسال شده فرد برای دیگران و یا حتی نامههای خصوصی، پروفایلی از ساخته شود که بتواند تا حد ممکن به روحیات، رفتارها، عقاید و نظرات او نزدیک باشد.
دادههای اجتماعی میتوانند برای ایجاد یا اصلاح شاخصی ویژه جهت آفرینش شخصیت فرد مشخصی استفاده شوند. همچنین میتوان از این شاخص ویژه برای آموزش چتبات، مکالمه و تعامل با ویژگیهای فردی مشخص، استفاده شود.
برای آنکه این ربات هر چه بیشتر به فرد اصلی شباهت داشته باشد، حتی میتوان صدای فرد را نیز با تحلیل اصوات ضبط شده او بازتولید نمود و برای اینکه همه چیز مانند او شود حتی صورتکی متحرک (به صورت دو بعدی یا حتی سه بعدی) که این روزها به راحتی با دیپ فیک[3] و یا فناوریهای مشابه تولید میشود را نیز بر آن نهاد تا همه چیز مانند فرد مورد نظر شود.
زمانی که این مدل فناوری به مرحلهی تجاریسازی برسد و در دسترس عموم قرار بگیرد، احتمالا همان اتفاقی که برای اینترنت افتاد، برای آن میافتد؛ یعنی به سرعت آن را بخشی از واقعیت روزمرهی خود در نظر میگیریم و شاید حتی نتوانیم زندگی خود را بدون آن تصور کنیم.
به نظر میرسد که هوش مصنوعی، توانسته دریچه جدیدی به روی محققین باز کند و احتمالاً در آیندهای نزدیک، همانطور که در فیلمهای تخیلی میبینیم، مدلهای مجازی از افراد واقعی هم در دسترس خواهند بود. یکی از بزرگترین آرزوهای همه افرادی که عزیزی را از دست دادهاند، این است که میتوانستند تنها یک بار دیگر با وی حرف زده و به او بگویند که چقدر دوستش داشتهاند. شرکتهای فناور، هر جا نیازی را شناسایی کنند، به دنبال پاسخدهی به آن خواهند بود و حتی این حوزه باورنکردنی هم، استثنایی برای این موضوع نشده است. مایکروسافت، سیستم هوشمندی ابداع نموده که به افراد امکان میدهد تا با مردگان صحبت کنند. این مکالمه مجازی که از طریق رباتی تحت عنوان چتبات[4] صورت میگیرد، دلتنگی کاربران را رفع نموده و امکان تجدید خاطرات با عزیزان درگذشته را فراهم میسازد[5]. مایکروسافت در خلاقیت و نوآوری چشمانداز بلندپروازانه در پیش گرفته است و قصد دارد هوش مصنوعی را به این دوره از حیات روحانی ما نیز بیفزاید به همین منظور پتنت نرمافزاری که قرار است انسانها را در قالب چتبات به زندگی برگرداند، ثبت کرد. این شرکت به تازگی حق اختراعی را به ثبت رسانده که به در آن به جای استفاده از جملات متعدد، دادههای عظیم و یا الگوریتمهای یادگیر، به یک ربات مکالمه (چتبات) اجازه میدهد تصویر مستقیمی از روحیات، نظریات و حتی خاطرات یک فرد مشخص باشد. این چتبات برای هر فردی، چه زنده و چه مرده، متفاوت است و طرز کار آن بر اساس استخراج داده از پستهای فرد در شبکههای اجتماعی و متن پیامهای او است.
مایکروسافت اگرچه به دلیل ثبت این پتنت بحثبرانگیز اشارهای نکرده است؛ اما مدیر کل برنامههای هوش مصنوعی این شرکت در توییتی اذعان داشت که «هیچ برنامهای برای ساخت این [نرمافزار] در دستور کار نیست» و در توییت دیگری این فناوری را «نگرانکننده» نامید. با این حال، از نظر تحلیلگران حوزهی هوش مصنوعی، هیچ عاملی نمیتواند جلوی مایکروسافت یا هر شرکت دیگری را برای توسعهی این فناوری بگیرد.
در واقع، گوگل هم پتنت کلون دیجیتال را ثبت کرده است که «ویژگیهای روانی» افراد را مجسم میکند. شرکت نیوزلندی UneeQ نیز در حال عرضهی «انسانهای دیجیتال» به بازار است که «تعاملات انسانی را در مقیاس بینهایت» بازسازی میکند [6].
ارتباط بستگان با مرده از طریق واقعیت مجازی شاید در وهله اول، ایدهای غیرممکن و فانتزی به نظر برسد، اما بررسی مخترعین مایکروسافت، نشان داده که از لحاظ نظری، کاری امکانپذیر است. شاید هم نوعی ترس از این برنامه اسرارآمیز، وجودتان را فرا گرفته باشد.
ری کورزویل باور دارد که میتوان با ساخت آواتارهای واقعیت مجازی عزیزان مرحوممان به شکلی واقع بینانه بتوانیم با آنها در تعامل باشیم.
اگر در میان فیلمهای علمی تخیلی نیز که منبع مفیدی برای کشف جهان آینده هستند نگاه اجمالی داشته باشیم، در قسمت «همین الان برمیگردم» (۲۰۱۳) از فصل دوم سریال Black Mirror که اغلب جنبههای تاریک فناوری آینده را به تصویر میکشد، زن جوانی به نام مارتا را میبینیم که بعد از دست دادن نامزدش در تصادف، به نامش در سیستمی ثبت نام میکند که با جمعآوری تمام ویدئوها و اطلاعات آنلاین فرد مُرده، او را با صدای خودش به کمک هوش مصنوعی زنده میکند. این آواتار دیجیتال که با دقت شگفتانگیزی شخصیتش را تقلید میکند، ابتدا فقط برای مارتا پیامهای متنی میفرستد. بعدا صدایش را شبیهسازی میکند و با مارتا پشت تلفن حرف میزند.
سرانجام مارتا تصمیم میگیرد از سرویس ارتقاءیافتهی این سیستم استفاده کند که شخصیت نامزدش را در کالبد اندرویدی شبیه او قرار میدهد. اما مارتا در نهایت از دست این اندروید که در عین شباهت ظاهری، تفاوتهای مهمی با نامزد واقعی دارد، کلافه میشود و آن را اتاق زیر شیروانی زندانی میکند. این ربات هم شبیه نامزدش نیست و هم آنقدر شبیه او است که مارتا نمیتواند او را دوباره از دست بدهد و به این ترتیب این ربات مسبب غم و اندوهی میشود که دهها سال ادامه مییابد.
این اپیزود با مفهوم اندوه از دست دادن عزیزان، انسانهای دیجیتال و تلاش برای حفظ روابط و پیوندهای عاطفی حتی بعد از مرگ سر و کار دارد و فناوری آینده را ترسیم میکند (آیندهای که شاید نزدیکتر از تصور ما باشد)؛ اما واکنش شخصیت داستان به استفاده از این فناوری کاملا برگرفته از احساسات انسان امروزی و ناتوانی او در آشتی دادن خاطرات واقعی بهجامانده با خاطرات جدید دیجیتال است.
این اپیزود همچنین الهامبخش طراحی و ساخت «سوگباتی[5]» با هدفی کم و بیش مشابه بود؛ سوگباتی به نام «رومن» که برای دیجیتال کردن خاطرات یک دوست تازه ازدسترفته به نام رومن مازورنکو ساخته شده بود. یوجنیا کیودا (به یاد دوست فقید خود رومن مازورنکو) کارمند شرکت WWE[6]، بات رومن را با الهام از سریال Black Mirror ساخت.
اگر بخواهیم به تاریخچه این نوع چت باتها بپردازیم میتوانیم بگوییم که اولین نمونه چتبات برنامهی ELIZA در سال ۱۹۶۶ بود. بررسیهای میدانی نشان میدهد که چهار ربات مبتنی بر هوش مصنوعی که هم صحبت خوبی برای انسان هستند عبارتند از:1) رپلیکا[7] ،2) وایسا[8]، 3) سیم سیمی[9] 4) ایبات[10]
شرح این رباتها به قرار زیر است:
رپلیکا: دوست هوش مصنوعی من
رپلیکا یک شخصیت مجهز به هوش مصنوعی است که با توجه به انتخاب شما تغییر میکند. شما میتوانید دربارهی هر موضوعی با رپلیکا معاشرت کنید
جذابیتهای برنامهی هوش مصنوعی Replika: امکان طراحی ظاهر دوست مجازی خود، تبدیل شدن به شخصیت جدید و منحصر به فرد برای هر فرد، تعریف شخصیت دوست با چت کردن، تعریف رابطه خود با ربات به شکل دوست و مربی و …، امکان گفتوگو در فضایی امن، امکان عمیقتر شدن رابطه و شناخت بیشتر و متقابل در صورت گفتوگوی بیشتر، حس خوب خدمات روانشناسی در نتیجه ارتباط ازجمله کاهش استرس و اضطراب، دریافت راهنمایی، ایجاد حس بهتر و کمک به شناخت بهتر خود،
یوجینا آیندهی رپلیکا را بهصورت آواتاری تصور میکند که میتواند از پس انجام تمام کارهای کاربران برآید. مثلا بهجای آنها قبوض را پرداخت کند یا با دوستان قرار ملاقات بگذارد. این آواتار مانند بات رومن بعد از مرگ فرد باقی خواهد ماند و شاهدی زنده از آدمی است که زمانی بوده و حالا دیگر نیست.
وایسا: چتباتی برای رفع نگرانی، افسردگی و درمان اختلال خواب
عنوان یک اپلیکیشن برای کاهش اضطراب و رهایی از استرس و ناراحتی برای اندروید است. حتماً تا به حال برای شما هم پیش آمده است که از یک موضوع ناراحت بودید یا درباره چیزی نگرانی داشتهاید اما از ترس قضاوت شدن، نتوانستهاید مشکلات و نگرانیهای خود را با دیگران در میان بگذارید و حتی نزدیک ترین دوستان شما نیز در چنین مواقعی در کنارتان نبودند و کاملاً احساس تنهایی کردهاید. با استفاده از اپلیکیشن Wysa دیگر چنین شرایطی را تجربه نخواهید کرد. این برنامه پس از نصب به دوست صمیمی شما تبدیل شده و در تمامی شرایط سخت زندگی در کنارتان خواهد بود بدون اینکه درباره شما قضاوتی داشته باشد یا با زدن حرفهای نامناسب شما را خجالت زده نماید. اگر در زندگی خود احساس تنهایی میکنید و فکر میکنید که کسی را ندارید که بتوانید با او درباره افکار خود صحبت کنید توصیه میکنیم که حتما این اپلیکیشن را نصب و از امکانات فوق العاده آن استفاده نمایید. اپلیکیشن وایسا با استفاده از آخرین فناوریها و پیشرفتهای هوش مصنوعی طراحی و ساخته شده است. این برنامه میتواند به راحتی گفتههای شما را متوجه شده و جوابهای مناسب را ارائه دهد. میتوانید با وایسا درباره اتفاقات روزانه، افکار، نگرانیها و رویاهای خود صحبت کنید. هر چقدر که با این برنامه بیشتر گفتگو داشته باشید، برنامه بیشتر شما را شناخته و جوابهای مناسب تر و بهتری ارائه خواهد داد. گفتههای شما با این برنامه کاملاً خصوصی بوده و هیچ کس قادر به دستیابی به آنها نخواهد بود.علاوه بر اینها میتوانید از امکانات پیشرفته این نرم افزار مثل کمک به خواب، مدیتیشن، موسیقیهای آرامبخش و… برای داشتن زندگی سالمتر و ذهنی آسودهتر استفاده نمایید.
سیم سیمی
سیم سیمی روبات فوق العاده پیشرفته و جالب برای اندروید میباشد که با آن میتوانید به چت و گفتگو پرداخته و لحظات شاد و خوشی را در اسمارت فون خود به ارمغان آورید. استودیوی SimSimi Inc این اپ را به صورت صد در صد رایگان با یک سری ویژگیهای جالب در گوگل پلی عرضه کرده است و تا به امروز صدها میلیون بار توسط کاربران اندرویدی سراسر دنیا دریافت شده و از محبوب ترین بازیهای دسته بندی سرگرمی به شمار میرود. با استفاده از این برنامه با ربات به گفتوگو میپردازید و او به سوالهای شما پاسخ میدهد. این ربات از هوش مصنوعی بسیار بالایی برخوردار است و پاسخهایی جالب را به شما ارائه میدهد. شما میتوانید کلمههای جدید را به ربات برنامه آموزش دهید و سپس پاسخهای دلخواه خودتان را برای آن ثبت نمایید.
ای بات
این ربات به شدت رفتاری دوستانه دارد و شاید بتوان آن را بهترین دوست مجازی انسان نامید. بذله گو و شیرین است و میتوان از هم صحبت شدن با آن لذت برد. خوبیاش نیز آن است که خیلی سریع میتواند اشتباهات خود را در مکالمه برطرف کند و از آن پس پاسخ درست تحویلتان بدهد.
شرکت هوش مصنوعی Pryon هم در حال کار روی فناوری شبیهسازی احساسات کارکنان سازمان برای افزایش دقت و حساسیت چتباتها است. هدف این پروژه جمعآوری اطلاعات و دانش کارمندان و ساخت دستیار دیجیتال است تا بتواند به سؤالات، پاسخهای دقیقتری بدهد.
اما یکی از پیشرفتهترین فناوری این حوزه، Bina48 است. Bina48 رباتی اجتماعی است که از روی زنی واقعی به نام بینا و به کمک متن گفتگوهای ویدئویی، ماسک صورت اسکن شده با لیزر، هوش مصنوعی و فناوری تشخیص صدا و چهره خلق شده است. Bina48 به اینترنت متصل است و زیر پوست پلاستیکی خود دارای ۳۲ موتور حرکتی صورت است که به او امکان نشان دادن ۳۴ حالت مختلف را روی چهره میدهد. Bina48 با سرعت پردازش ۴۸ اگزافلاپس در ثانیه و ۴۸ اگزابایت حافظه، از ترکیب نرمافزاری منحصربهفرد و الگوریتمهای هوش مصنوعی ایجاد شده و دارای میکروفونی برای شنیدن صدا، نرمافزار تشخیص صدا، نرمافزاری برای به خاطر سپردن اطلاعات هنگام مکالمه، دوربینهایی برای نگاه کردن به اطراف و نرمافزار تشخیص صورت برای به یاد آوردن بازدیدکنندگان مکرر است[7].
شرکت آنلاین MyHeritage با یک سرویس مجهز به هوش مصنوعی به نام Deep Nostalgia یا دلتنگی عمیق عکسها را متحرک میکند با این فناوری میتوان به کمک هوش مصنوعی الگوی رفتاری تولید کرد و آن را به حد مجازی رساند. یک باستان شناس از عکس مجسمههای باستانی استفاده کرد و آن را تکان داد. این شبیه ویژگی iOS Live Photos است که با کمک چند ثانیه فیلم به عکاسان گوشیهای هوشمند، کمک میکند تا بهترین عکس را پیدا کنند.
نتیجهگیری
چتباتها، یا همان رباتهای شبیهساز مکالمه هوشمند از طریق صدا یا متن، سالها است که به شکلهای گوناگون در بین ما حضور داشتهاند و اغلب برای پاسخ به سؤالات کلی از پشت تلفن یا از طریق وبسایت به کار میرفتهاند؛ اما با گذشت زمان و با سرمایهگذاری شرکتهای بزرگ در حوزهی هوش هیجانی، فناوری دیپفیک و سنتز صدا و بهکارگیری آنها در چتباتها، این فناوریهای ابتدایی رفتهرفته باهوشتر و پیچیدهتر شدهاند.
چتباتهای رایج امروزی هنوز نتوانستهاند به نسخهای بینقص از همتای انسانی خود تبدیل شوند، چون هنوز زبان را آنگونه که باید نفهمیدهاند و گاهی به سادهترین سؤالات، جوابهای دستوپاشکسته میدهند. بااینحال، پیشرفتهای اخیر در حوزهی هوش مصنوعی، رویای دستیابی به درجهی هوشی انسان در چتباتها را به واقعیت نزدیکتر کرده است.
هر فرهنگی در دنیا روش سوگواری خاص خودش را برای مردگان دارد و شاید روزی شبیهسازی مردگان برای یاد کردن از آنها و زنده نگه داشتن خاطراتشان بهعنوان فرهنگ جدیدی قلمداد شود که از بستر نسل دیجیتال متولد شده است؛ اما در عین حال باید در نظر داشت هر بار پای مباحث روانشناسی به فناوری باز میشود، دغدغههای بسیاری مطرح میشود که لازم است با احتیاط با آنها روبهرو شد.
هوش مصنوعی در تلاش است با شبیهسازی خاطرات، شخصیت و طرز رفتار انسانها به آنها جاودانگی دیجیتال ببخشد. این فناوری اجتنابناپذیر است؛ اما آیا واقعا به نفع ما است؟
یک چالش حقوقی مطرح در این حوزه آن است که بعد از استفاده از ترکیب هوش مصنوعی (AI)، واقعیت افزوده (AR) و فناوری نانو، آیا ما دوست داریم هویت ما بعد از مرگ بازسازی شود؟ قانون مور (Moore’s Law)[11] تخمین میزند که ظرفیت محاسباتی هر دو سال دو برابر میشود و تا سال 2045 ما هوش خود را میلیاردها برابر خواهیم کرد. این نرخ رشد انفجاری و دگرگون کننده است و بعید است که قانون همگام با آن پیش برود. هیچ قانونی بر رستاخیز دیجیتالی حاکم نیست، و هیچ رویکردی وجود ندارد که متوفی بتواند از طریق آن از حریم خصوصی خود پس از مرگ محافظت کند و از زنده شدن دیجیتالی انصراف دهد. ویکتوریا و هانمن در مقاله خود با عنوان «رستاخیز دیجیتال» تلاش میکنند تا این شکاف را پر کند و مداخلهای را برای حفاظت از این دارایی حقوقی تعریفشده شکل دهد. پارادایم پیشنهادی به افراد زنده این امکان را میدهد که استفاده از دادهها را پس از مرگ منع کنند و در واقع از احیای دیجیتالی خود انصراف دهند [1].
در پایان شما را با یک سوال تنها میگذاریم. آیا مایلید نسخهی دیجیتال شما بعد از مرگ در دسترس دیگران باشد؟ به نظر شما این فناوری به فرایند سوگواری کمک میکند یا افراد را از قبول واقعیت و بازگشت به زندگی عادی بازمیدارد؟ آیا دوست دارید زمانی که زنده اید این امکان را داشته باشید که استفاده از دادهها را پس از مرگ منع کنید و در واقع از احیای دیجیتالی خود انصراف دهید؟
منابع
[1] Haneman, Victoria J., Digital Resurrection, December 28, 2021, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3995687
[2] Kurzweil, Ray. The age of spiritual machines: When computers exceed human intelligence. Penguin, 2000.
[3] Rothblatt, Martine. Virtually Human: The Promise—and the Peril—of Digital Immortality. Macmillan, 2014.
[4] Yingjun Gong, Application of virtual reality teaching method and artificial intelligence technology in digital media art creation,, Ecological Informatics,Volume 63, 2021,
[5] https://www.borna.news/fa/tiny/news-684859
[6] https://www.zoomit.ir/tech/369057-chatting-with-dead-griefbots-digital-avatars
[7] https://www.lifenaut.com/bina48/
[8] https://cdn01.zoomit.ir/2021/3/digital-humans. jpg?w=700
پینوشت
[1] Dataset
[2] Ray Kurzweil
[3] DeepFake
[4] Chatbot
[5] griefbot
[6] World Wrestling Entertainment, Inc یا WWE، یک رسانه جمعی و یک کمپانی سرگرمی است
[7] Replika
[8] Wysa
[9] SimSimi
[10] A-Bot
[11] قانون مور (Moore’s Law) یکی از مفاهیم اصلی در پردازندهها است که پیدایش آن به سال ۱۹۶۵ میلادی باز میگردد. به بیان ساده، این قانون نشان میدهد که هر دو سال باید سرعت پردازشی یا توان پردازشی کلی در پردازندهها دو برابر شود. شاید این قانون بین متخصصان الکترونیک و کامپیوتر زیاد محبوب نباشد اما بسیاری از آزمایشها نشانودهنده درستی آن است.
