شبکه ملی خدمات مبتنی بر بلاکچین در چین
در این گزارش پس از اشاره اجمالی به حوزه بلاکچین، انواع و کاربردهای آن، به بررسی راهحل کشور چین برای تسهیل استفاده از بلاکچین برای کسبوکارها و افراد تحت عنوان «شبکه ملی خدمات مبتنی بر بلاکچین- BSN[1]» خواهیم پرداخت.
ظهور و رواج ارزهای دیجیتال مختلف در سالهای اخیر توجه بسیاری به فناوری بلاکچین جذب کرده است. اما سرمایهگذاری و خرید و فروش انواع ارزهای دیجیتال تنها یکی از کاربردهای فناوری بلاکچین است. بلاکچین کاربردهای بسیاری در طیف وسیعی از صنایع و حوزههای کسبوکار دارد. به طور کلی بلاکچین میتواند برای هر حوزهای که از بستر شفاف، ایمن و غیرمتمرکز با قابلیت فعالیت چندین موجودیت در آن بر اساس عدم اعتماد بهره ببرد، مفید باشد. به عنوان چند مثال از کاربردهای بلاکچین میتوان به حوزه های زیر اشاره کرد:
- فناوریهای مالی
- بهینهسازی و اتوماسیون فرایندها در زنجیره تامین
- اشتراک و تبادل امن دادهها
- مخابرات نسل پنجم
- هوش مصنوعی
- اینترنت اشیاء
کسبوکارها و سازمانها برای بهره بردن از این فناوری نمیتوانند از بلاکچینهای عمومی موجود مانند Ethereum ،EOS و TRON استفاده کنند، چرا که این بلاکچینهای عمومی پاسخگوی نیازهای سطح کسبوکار نیستند. از دلایل مناسب نبودن بلاکچین عمومی برای کسبوکارها میتوان به پایین بودن گذردهی و مقیاسپذیر نبودن، عدم امکان اعمال مکانیزمهای حاکمیتی، مدیریتی و کنترل دسترسی متناسب با قوانین و نیازهای کسبوکار، حساسیت دادهها و قابل مشاهده بودن فعالیتها در بلاکچین عمومی اشاره نمود؛ از این رو کسبوکارها به بلاکچینهای مجوزدار[2] یا کنسرسیومی روی میآورند که مناسب نیازمندیهای آنهاست. در بلاکچینهای کنسرسیومی مفهوم استخراج و رمزارز بومی[3] وجود ندارد، اعضا شناخته شده هستند، هر فعالیتی بر اساس احراز هویت و کنترل دسترسی صورت میگیرد و اعضا میتوانند بسیاری تنظیمات شبکه را بر اساس مدل حاکمیتی بین خود تغییر دهند. همچنین بلاکچینهای کنسرسیومی مقیاسپذیر هستند و میتوانند از نرخ تراکنش بالا پشتیبانی کنند.
امروزه در دنیا بسیاری سازمانها و کسبوکارهای کوچک و بزرگ، من جمله اپراتورهای موبایل، به سمت استفاده از بلاکچینهای کنسرسیومی رفتهاند. سازمانها در استفاده از بلاکچین کنسرسیومی دو گزینه کلی دارند: اولین گزینه برای چند سازمان که قصد استفاده از بلاکچین کنسرسیومی را دارند و دارای زیرساخت سختافزاری و شبکهای نیز هستند این است که شبکه بلاکچینی مورد نظر خود را روی زیرساخت موجود راهاندازی کنند و در آینده نیز از آن نگهداری نمایند. روشن است که این کار نیازمند صرف هزینه و زمان خواهد بود. گزینه دوم سازمانها این است که از راهحلهای مبتنی بر ابر و سرویسهای ابری بلاکچینی استفاده کنند که باعث کاهش هزینه و زمان بهرهبرداری از بلاکچین میشود.
وضعیت فعلی اکوسیستم بلاکچینهای مجوزدار در دنیا به این صورت است که بلاکچینهای کنسرسیومی مستقل از هم به شکل جزیرههای جدا وجود دارند، چرا که هر کنسرسیومی از چندین کسبوکار، شبکه بلاکچین خود را به طور مستقل راهاندازی کرده است. این وضعیت سیلومانند، مشابه وضعیت شبکههای محلی[4] قبل از گسترش اینترنت در دهه ۹۰ میلادی است. در حال حاضر نیز هر سازمانی مجبور است شبکه بلاکچینی خود را راهاندازی کند و درگیر پیچیدگیها و هزینههای راهاندازی، عملیات و نگهداری آن بشود. سازمانی که همزمان در چندین بلاکچین کنسرسیومی با اعضای مختلف حضور دارد باید فرایندهایی مشترک و تکراری مانند ثبت نام و احراز هویت را در همه آنها انجام دهد. به علاوه در اغلب اوقات سرورهای اختصاص یافته به نودهای بلاکچین کنسرسیومی با میزان بار کم فعالیت میکنند و از همه منابع سرور استفاده نمیشود. همچنین به دلیل نبود استاندارد یکپارچه برای پلتفرمهای بلاکچینهای کنسرسیومی مختلف، دادههای کسبوکاری موجود در شبکههای آنها قابل مبادله و استفاده نیست. این مشکلات موانع گوناگونی در استفاده گسترده از بلاکچین برای کسبوکارها و سازمانها ایجاد میکنند.
راه حلی که کشور چین برای تسهیل کردن استفاده از بلاکچین برای کسبوکارها و افراد دارد، طراحی و توسعه شبکه ملی خدمات مبتنی بر بلاکچین به نام BSN است. در واقع این شبکه یک بلاکچین آماده نیست، بلکه شبکه و زیرساختی از منابع و ابزارهای لازم برای شروع سریع پروژههای بلاکچینی توسط سازمانها و کسبوکارها و افراد است و قصد دارد بلاکچین را از حالت شبکههای محلی خارج کند. با این پروژه چین قصد دارد سیر تکاملی که برای اینترنت اتفاق افتاد را برای بلاکچین محقق کند. مثال جالبی که در سپیدنامه[5] این پروژه آمده است بیان میکند «همان طور که هر خانه برای دسترسی به آب برای خود چاه حفر نمیکند، بلکه همه خانهها از منابع آب عمومی در شهر استفاده میکنند، شبکه ملی خدمات بلاکچین نیز زیرساخت و متصل کننده شبکهها و پروژههای بلاکچینی خواهد بود.» اولین نسخه (۱.۱.۰) از شبکه ملی خدمات بلاکچین چین در اوایل سال ۱۳۹۹ با ۱۰ عدد نود (که در ادامه توضیح داده میشود) شروع به کار کرد و تست بتای آن به مدت حدود ۳ ماه آغاز شد. نسخه ۱.۲.۰ پس از حدود ۴ ماه و نسخههای بعدی با فواصل کم منتشر شدند. آخرین نسخه، ۱.۴.۰ در بهمن ماه ۱۳۹۹ منتشر شد. بنیانگذاران این پروژه شرکتهای زیر هستند:
مرکز ملی اطلاعات چین[6]: این پژوهشکده دولتی که تحت نظر کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی چین فعالیت میکند، مشاور دولت چین در حوزههای فناوری اطلاعات است.
اپراتور چاینا موبایل[7] که بزرگترین اپراتور موبایل در جهان (از نظر تعداد مشترکین) است.
چاینا یونین پِی[8]: این شرکت خدمات مالی یکی از بزرگترین شرکت ارائهدهنده پرداخت کارتی در دنیا از نظر حجم تراکنشها (در کنار ویزا و مسترکارت) است.
شرکت رِد دِیت تِک[9]: این شرکت نسبتا کوچک که در سال ۲۰۱۴ تاسیس شد، بازوی مهندسی و فنی و طراح اصلی شبکه خدمات مبتنی بر بلاکچین است.
اپراتور چاینا موبایل علاوه بر بلاکچین، در فناوریهای نوین دیگر مانند رایانش روی لبه[10]، هوش مصنوعی، پردازش ابری، کلان داده و اینترنت اشیاء نیز ورود کرده است. طبق گزارش کویندسک [1]، میزان سرمایهگذاری در این پروژه توسط بنیانگذاران، حدود ۲۸ میلیون دلار است.
شبکه خدمات مبتنی بر بلاکچین از نودهای شهری عمومی[11] تشکیل شده است. هر شهر میتواند یک یا چند نود عمومی داشته باشد. روی هر نود چندین پلتفرم بلاکچینی، شامل بلاکچین عمومی و کنسرسیومی تعبیه شده است و هدف این است که تعداد پلتفرمهای موجود روی نودها حداکثر تعداد ممکن باشد. در حال حاضر، Hyperledger Fabric و FISCO از بین پلتفرمهای کنسرسیومی و Ethereum ،EOS ،Nervos ،NEO ،Tezos ،IRISnet، dfuse-eos ،Solana ،ShareRing ،Algorand ،BTY ،Oasis Network و Polkadot از بین پلتفرمهای عمومی، قابل دسترسی در نودهای عمومی هستند. توسعهدهندگان میتوانند اپلیکیشن بلاکچینی خود را روی پلتفرم مورد نظر خود و روی یک یا چند نود انتخابی خود اجرا کنند. لازم به ذکر است که مقصود از نود شهری عمومی یک نود از بلاکچین نیست، بلکه این نودها استخرهای منابع[12] هستند و یک نود میتواند میزبان چند نود از یک شبکه بلاکچین کنسرسیومی یا یک بلاکچین عمومی باشد. تمام اپلیکیشنهایی که روی پلتفرمهای مختلف روی یک نود در حال اجرا هستند، در واقع از منابع پردازشی، حافظهای، شبکهای، کنترل دسترسی و پردازش تراکنش آن نود استفاده میکنند. طراحی نودها به گونهای است که به هر اپلیکیشن متناسب با نیازهای آن منابع اختصاص میدهند. یک نود میتواند متعلق به یک دیتاسنتر یا یک ارائهدهنده ابر باشد. نودی که نرمافزار مربوطه روی آن نصب شده باشد و به شبکه خدمات بلاکچینی متصل شده باشد در برنامه کاربران قابل مشاهده خواهد بود و کاربران میتوانند آن را انتخاب و اپلیکیشن خود را روی آن اجرا کنند. تامینکننده نود میتواند در صورت اتمام منابع یک نود توسط تعداد زیادی اپلیکیشن روی آن، منابع آن را افزایش دهد.
نکته مهم درباره پشتیبانی از چندین پلتفرم در هر نود از شبکه خدمات بلاکچین چین این است که این پلتفرمها مستقل از یکدیگر کار نمیکنند. بسیاری فرایندها در رابطه با پلتفرمهای مختلف مانند الگوریتمهای رمزنگاری، مدیریت مرجع صدور گواهی[13]، ابزارهای مربوط به تولید و امضای تراکنشها و مدیریت اپلیکیشنها به شکل یکپارچه انجام میشوند و برای آنها استانداردهایی تهیه شده است. به این ترتیب، توسعهدهندگان و کاربران میتوانند با داشتن یک جفت کلید عمومی و خصوصی در پلتفرمهای مختلف فعالیت کنند. اپلیکیشنهایی که روی پلتفرمهای مختلف اجرا میشوند میتوانند با یکدیگر تبادل داده داشته باشند. یکی از خدمات اصلی شبکه خدمات مبتنی بر بلاکچین، تعامل زنجیرههای در حال اجرا روی پلتفرمهای مختلف است که «قطب ارتباطات میانزنجیرهای[14]» نام دارد. از آن جا که هدف این پروژه تحقق اینترنت بلاکچینها است، ارتباطات میانزنجیرهای از خدمات اصلی به شمار میرود. این قابلیت هماکنون روی شبکه تست این پروژه موجود است و پس از بلوغ کافی در شبکه اصلی استفاده خواهد شد.
یکی از اجزای مهم شبکه خدمات بلاکچین چین، زنجیره مدیریت مجوز است که اطلاعات دسترسیهای افراد را بر اساس نقش آنها ذخیره میکند. سیستم کنترل دسترسی در این شبکه بر پایه «کنترل دسترسی مبتنی بر نقش[15]» است. صاحبان اپلیکیشن هنگام نصب اپلیکیشن خودروی نودهای انتخابی، برای مدیریت اپلیکیشن میتوانند از بین حالت کنسرسیومی و حالت متمرکز یکی را انتخاب کنند. در حالت کنسرسیومی، همه مشارکتکنندگان در اپلیکیشن میتوانند در مدیریت اپلیکیشن (مثلا در تعیین دسترسیهای کاربران) سهیم باشند.
شبکه خدمات مبتنی بر بلاکچین جنبههای فنی بسیاری دارد که در این گزارش کوتاه نمیگنجد. اطلاعات بیشتر درباره این پروژه در سپیدنامههای عمومی و فنی در وبسایت اصلی [2] موجود هستند. بهعنوان نکته مهم آخر، دولت چین با این که مبادله، پرداخت و صرافیهای ارزهای دیجیتال را در این کشور ممنوع کرده است، حامی این فناوری نوظهور و کاربردهای غیرمالی آن است و با راهاندازی این پروژه عظیم ملی سعی در گسترش آن دارد.
منابع
[1] D. Pan, “Meet Red Date, the Little-Known Tech Firm Behind China’s Big Blockchain Vision,” 24 April 2020. [Online]. Available: https://www.coindesk.com/meet-red-date-the-little-known-tech-firm-behind-chinas-big-blockchain-vision. [Accessed 13 February 2021].
[2] “The Blockchain-based Service Network,” [Online]. Available: https://bsnbase.io/. [Accessed 13 February 2021].
پینوشت
[1] Blockchain-based Service Network
[2] Permissioned
[3] Native
[4] Local area network
[5] Whitepaper
[6] State Information Center
[7] China Mobile
[8] China UnionPay
[9] Red Date Tech
[10] Edge computing
[11] Public city node
[12] Resource pool
[13] Certificate authority
[14] Interchain Communications Hub
[15] Role based access control
