نگاهی به وضعیت ایران و جهان
فناوری طراحی و ساخت تراشه به عنوان مهم ترین صنعت جهان، چرخ دنده کلیدی و محرک صنایع بعدی همچون صنایع الکترونیک، مخابرات، خودروسازی، لوازم خانگی و صنایع امنیتی-دفاعی است. در سالهای گذشته ایالات متحده، اتحادیه اروپا و ژاپن بیشتر بر روی تحقیق و توسعه، ساخت تجهیزات کارخانه ساخت و طراحی تراشه متمرکز شدهاند. کشورهای آسیای شرقی به خصوص تایوان و کره جنوبی نیز توانستهاند انحصار بخش عمده بازار ساخت تراشهها و حافظهها به خصوص در فناوریهای بهروز را به دست آورند. ورود ایران به صنعت نیمههادیها، چالشها و فرصتهای خاص خود را دارد. از آنجا که موفقیت اقتصادی اولین گام ورود کشور به زنجیره تامین صنعت نیمههادیها لازمه تداوم پیشبرد آن است، لذا به پشتوانه ظرفیت نیروی متخصص، ورود به طراحی بدون کارخانه تراشه و راهاندازی مراکز تحقیق و توسعه تراشه در صنایع بزرگ مرتبط که در این بین اپراتورها بهترین شرایط را دارند، مناسبترین انتخاب است. بعضی از تراشههای حوزه مخابرات مرتبط با اپراتورها عبارتاند از سیمکارت، تراشههای فرستنده/گیرنده و تجهیزات مخابراتی، تراشههای هوش مصنوعی و تراشههای پردازنده.
کلیدواژهها: تراشه، نیمههادی، اپراتور مخابراتی.
صنعت نیمههادیها در جهان از سال ۱۹۵۸ پس از ساخت اولین مدار مجتمع، به یک تجارت بزرگ تبدیل شده است. امروزه با وجود توسعه دیگر کاربردهای نیمه هادی ها همچون سلولهای خورشیدی، حسگرهای نیمه هادی و دیودهای نوری، با توجه به پیچیدگی و کاربردهای گسترده، همچنان از بازار 575 میلیارد دلاری صنعت نیمههادیها، 489.3 میلیارد دلار سهم صنعت تراشهها است. به طور متوسط نیمی از ارزش محصولات الکترونیکی را تراشهها تشکیل میدهند. بخش قابل توجهی از نوآوری در سیستمهای الکترونیکی از طریق نوآوری در تراشهها و زیرسیستمهای میکروالکترونیکی انجام میشود. امروزه تقریبا تمامی فعالیتهای صنعتی و امنیتی به تراشهها وابسته هستند و زیربنای توسعه سایر صنایع محسوب میگردند. تراشهها در هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، پردازش ابری، صنایع خودروسازی، صنایع هوافضا، صنایع نظامی و تقریبا تمامی صنایع نسل جدید حیاتی هستند. زنجیره ارزش این صنعت مطابق شکل 1، شامل سه بخش اصلی طراحی، ساخت و بستهبندی تراشه میشود. ملزومات مورد نیاز این صنعت در مرحله طراحی ابزارهای اتوماسیون طراحی و بلوکهای مالکیت معنوی و در مراحل ساخت و بستهبندی تامین مواد اولیه (ویفر و مواد شیمیایی) و تجهیزات کارخانه است.
شکل 1: زنجیره ارزش صنعت نیمههادیها
وضعیت جهان و کشورهای پیشرو
قرارگیری در زنجیره تأمین صنعت تراشه اشتغالزایی، ارز آوری بالا و رشد اقتصادی را در کنار پیشرفت پایدار سایر صنایع وابسته در کشور فراهم میکند. طراحی و تحقیق و توسعه صنعت نیمههادیها عموما در ایالات متحده، سنگاپور، تایوان، کره جنوبی، انگلستان، اسرائیل، آلمان و هند انجام میشود. تأمین کنندگان تجهیزات کارخانههای ساخت تراشه به عنوان پیچیدهترین گام در زنجیره ارزش صنعت نیمههادیها و توسعهدهندگان نرمافزارهای اتوماسیون طراحی عموما در ایالات متحده، کانادا و اتحادیه اروپا مستقر هستند. مواد خام مورد نیاز برای ساخت تراشهها عموما از ژاپن و کشورهای آسیایی تامین میشود. سیلیکون[1] پرکاربردترین و شناختهشدهترین عنصر در صنعت نیمههادیها جهت ساخت تراشهها و ادوات است که در فرآیندی پیچیده از شن، در قالب ویفرهایی با خلوص بالا تولید میشود. ساخت و بستهبندی تراشه عموما در کشورهای جنوب شرقی آسیا انجام میپذیرد. در مراحل ساخت تراشه در فناوریهای روز، فرآیند اعمال الگو از روی ماسک ساخته شده برای لایههای مختلف تراشه مهمترین و پیچیدهترین فرآیند ساخت است. دقت در اعمال الگو بر روی لایههای مختلف تراشه برای صحت عملکرد تراشه حیاتی است. دستگاههای فتولیتوگرافی (شکل 2) ساخته شده برای به روزترین فرآیندهای ساخت تراشه (فناوریهای زیر 5nm) به عنوان پیچیدهترین دستگاههای ساخت دست بشر شناخته میشوند.
شکل 2: ساختار دستگاه فتولیتوگرافی امروزی
علاوه بر چرخه فناوری طراحی و ساخت تراشه، ارزیابی استراتژی شرکتهای بزرگ و کشورهای موفق و پیشرو و همچنین کشورهای علاقهمند در ورود و توسعه صنعت نیمههادیها در تعیین راهبرد کشور ارزشمند است. در سالهای گذشته ایالات متحده، اتحادیه اروپا و ژاپن بیشتر بر روی تحقیق و توسعه، ساخت تجهیزات کارخانه ساخت و طراحی تراشه متمرکز شدهاند. کشورهای آسیای شرقی به خصوص تایوان و کره جنوبی نیز توانسته¬اند انحصار بخش عمده بازار ساخت تراشهها و حافظهها به خصوص در فناوریهای به روز را بهدست آورند. سرمایهگذاریهای عظیم دولت چین در صنعت نیمههادیها بیانگر تغییر سهم بازار در همه بخشهای این صنعت در دهههای پیش رو است. دولت چین قصد دارد در دهه 2030 میلادی یک زنجیره کامل جهت تولید تراشه در این کشور ایجاد کند. از سویی دیگر، نیروی کار ارزان، نقطه قوت هند در ورود گسترده به صنعت طراحی تراشه در جهان بوده است. با این حال تخصص پایین نیروی کار هندی و ضعف زیر ساختهای این کشور از جمله نقاط ضعف هند در توسعه بیشتر صنعت طراحی تراشه است.
از طرف دیگر دولتها و صنایع نظامی به دلیل جایگاه راهبردی و امنیتی کشورها، همواره به دنبال حفظ استقلال و خودکفایی در زنجیره تولید نیمههادیها هستند. به همین دلیل وزارت دفاع ایالات متحده امریکا با وجود عدم صرفه اقتصادی با حمایتهای مالی گسترده تولید تراشه در کارخانه ساخت تراشه SkyWater را حفظ نموده است. علاوه بر آن کشور روسیه نیز به صورت مشابه با وجود تحریمهای جهانی در صنعت نیمههادیها توانسته است تولید تراشههای دفاعی خود را در کارخانه ساخت تراشه Mikron که به نسبت فناوری قدیمی داشته و تولید تراشه در آن قابلیت رقابت اقتصادی ندارد را ادامه دهد.
شکل 3: سهم صنایع از بازار مصرف جهانی تراشه
همان طور که در شکل 3، نشان داده شده است، بزرگترین صنایع مصرف کننده تراشه در جهان به ترتیب شامل صنایع مخابرات، فناوری اطلاعات، تلفنهای همراه، رایانهها، خودروسازی و لوازم خانگی میباشند.
تراشههای پرکاربرد در صنعت اپراتورها
همانطور که گفته شد، صنعت مخابرات بزرگترین سهم از بازار مصرف صنعت تراشه را به خود اختصاص داده است. در بازار مصرف صنعت مخابرات، بخش قابل توجهی از تقاضا را اپراتورها به خود اختصاص دادهاند. عمده محصولات الکترونیکی امروزی که مجهز به تراشههای پیشرفته هستند یا به طور مستقیم در صنعت مخابرات به کار رفتهاند، یا به طور غیر مستقیم به این شبکه متصل بوده و از مصرفکنندگان خدمات اپراتورها به حساب میآیند. در چند سال گذشته توسعه کاربردها فناوریهای مختلف به خصوص هوش مصنوعی در صنعت مخابرات منجر به افزایش سرمایهگذاری اپراتورهای همراه بر روی توسعه تراشههای پیشرفته خاصمنظوره متناسب با نیاز خود شده است. تراشههای خاصمنظوره، تراشههایی هستند که برای یک هدف یا کاربردی ویژه طراحی و ساخته شدهاند. سیستم روی تراشه یا SoC شامل یک یا چند ریزپردازنده یا ریزکنترلر یا هسته پردازش سیگنالهای دیجیتال به همراه چندین بلوک مالکیت معنوی مانند حافظهها و واحدهای ارتباطی است. به عبارت دیگر، اگر یک تراشه خاصمنظوره دارای یک یا چند پردازنده باشد، این تراشه یک SoC نامیده میشود. از پرکاربردترین سامانههای روی تراشه در صنعت اپراتورها میتوان به RFSoC و 5G SoC اشاره کرد. RFSoC[2] یا سامانه روی تراشه فرکانس رادیویی ترکیبی از مبدلهای آنالوگ به دیجیتال و دیجیتال به آنالوگ با دقت بالا مجهز به موتورهای محاسباتی قابل برنامهریزی است که سرعت نمونه برداری آن به چند میلیارد نمونه در ثانیه (GSPS) میرسد. همچنین سامانه روی تراشه 5G با بهرهمندی از فناوریهای روز ذخیرهسازی داده برای انتقال فوق سریع دادهها در کنار افزایش بهرهوری انرژی بهینه شده است. شکل 4 یک تراشه اینترنت اشیا شامل بلوکهای مبدلهای داده، واحد پردازشی، واحد تامین انرژی و مدیریت توان مصرفی، رابطه داده، حافظه و … را نشان میدهد که ارتباط بین اطلاعات پردازش شده حسگرها و اینترنت را برقرار میکند.
شکل 4: واحدهای مختلف یک تراشه اینترنت اشیا
پرکاربردترین تراشههای صنعت مخابرات که از مهمترین آنها میتوان به تراشه سیمکارت، پردازنده مرکزی رایانه و تلفن همراه، میکروکنترلر، تراشه حافظه، کارت شناسایی مغناطیسی[3]، تراشه شتابدهنده هوش مصنوعی و تراشه مودم اشاره کرد، در شکل 5 معرفی شدهاند. سیمکارت شناخته شدهترین و پرمصرفترین تراشه مورد نیاز اپراتورها است. با پیشرفت فناوریهای مخابراتی و افزایش سرعت ارائه خدمات اپراتورها، سیمکارتها نیز برای پشتیبانی از این خدمات و در عین حال تضمین امنیت اطلاعات کاربر و شبکه باید ارتقا یافته و بهروز شوند.
شکل 5: پرکاربردترین تراشههای صنعت مخابرات
ظرفیت صنعت نیمههادی حوزه انرژی در اپراتورهای مخابراتی
پس از تراشهها، بزرگترین سهم از بازار صنعت نیمههادیها متعلق به صنعت سلولهای خورشیدی است. ایران یکی از برخوردارترین کشورها از منظر پتانسیل تولید انرژی خورشیدی است. بهدلیل ساعات بلند روشنایی روز، وجود مناطق بهشدت گرمسیری و تعداد بالای روزهای آفتابی، در برخی مناطق ایران مطابق شکل 6 هر 1KWp پنل نصب شده در سال میتواند تا 2050KWh انرژی رایگان تولید کند.
شکل 6: نقشه ظرفیت روزانه و سالانه تولید انرژی خورشیدی در ایران [5]
امروزه سلولهای خورشیدی به طور گسترده توسط اپراتورها استفاده میشوند. از این میان میتوان به تامین انرژی پشتیبان ایستگاههای مخابراتی در مناطق شهری با هدف تضمین خدماترسانی و یا کاهش هزینه برق مصرفی در زمان اوج بار شبکه و تامین کامل انرژی ایستگاههای مخابراتی در مناطق دور افتاده اشاره کرد. یک سیستم تامین چندگانه نمونه میتواند با سایر سیستمهای پشتیبان همکاری کند تا بهترین راهحل را برای تامین انرژی ایستگاههای مخابراتی ارائه دهد. در یک سیستم تامین چندگانه، بهکار گیری دو منبع پشتیبان مانند استحصال انرژی از دیگر سیگنالهای فرکانس رادیویی و انرژی خورشیدی متداول است.
علاوه بر موارد ذکر شده، در حال حاضر کارخانههایی با ظرفیت محدود در کشور جهت تولید محصولات کمتر پیچیده همچون سلولهای خورشیدی و حسگرهای میکروالکترومکانیکی خریداری شده است. در این میان کارخانه تولید سلولهای خورشیدی پلیسیلیکونی شرکت مانا انرژی به عنوان کارخانه تولید صنعتی نیمههادیها اهمیت ویژهای دارد. شرکت مانا انرژی احداث کارخانه تولید سلولهای خورشیدی خود را با خرید تجهیزات خط تولید ویفر سیلیکون پلی کریستال (با ضخامت حدود 200 میکرون) از ابتدای سال 1398 آغاز کرده است. فاز اول پروژه در دی ماه 1400 با ظرفیت تولید سالانه 32 میلیون سلول معادل 150 مگاوات سلول خورشیدی و ظرفیت تولید سالانه 500 مگاوات پنل خورشید ی به عنوان نخستین خط تولید ویفر سیلیکونی و سلولهای خورشیدی در خاورمیانه در سال 1400 افتتاح گردید. در حال حاضر این کارخانه بیش از 600 موقعیت شغلی (250 فرصت شغلی مستقیم و 600 فرصت شغلی غیر مستقیم) ایجاد کرده است. با وجود این دست اقدامات انجام شده، در سالهای گذشته متأسفانه اقدامات کافی متناسب با حجم نیاز کشور به سرانجام نرسیده است.
ترسیم وضعیت کشور با نگاهی به ماتریس SWOT
در دو دهه گذشته با وجود انجام چندین اقدام کلان به منظور ورود کشور به صنعت نیمههادیها و به خصوص صنعت میکروالکترونیک، بهدلیل نبود راهکارهای مشخص و عملیاتی، تاکنون توسعه این صنعت مهم در کشور با وجود ظرفیت بالای بازار مصرف صورت نگرفته است. علاوه بر آن جهت حمایت از اساتید متخصص در حوزه طراحی تراشههای آنالوگ و دیجیتال از طریق معاونت علمی نهاد ریاست جمهوری در دو دهه گذشته اعتباراتی در اختیار مراکز دانشگاهی قرار گرفت و شرکتهایی نیز با محوریت طراحی تراشه در آن دهه تاسیس گردید. درنهایت به دلیل عدم وجود ثبات مدیریتی، وحدت رویه و عدم توجه به زنجیره ارزش صنعت نیمههادیها نتیجه مطلوب از فعالیتهای صورت گرفته حاصل نشد. تحلیل نقاط ضعف و قوت به همراه تهدیدها و فرصتهای صنعت طراحی تراشه در کشور در جدول 1 آورده شده است.
جدول 1: تحلیل SWOT توسعه صنعت طراحی تراشه در کشور
در حوزه ساخت تراشه نیز در دهههای گذشته در کشور اقداماتی در زمینه تولید تجهیزات ساخت تراشه انجام شده که تاکنون همچنان در مراحل تحقیقاتی یا آزمایشگاهی بوده و به تولید محصولات صنعتی ختم نشدهاند. ساخت نمونه نیمهصنعتی حسگرهای میکروالکترومکانیکی[4] بر بستر ویفرهای سیلیکونی در آزمایشگاه میکرونانوالکترونیک با تجهیزات ساخت شرکتهای ایرانی که با حمایت صندوق شکوفایی معاونت علمی و فناوری نهاد ریاست جمهوری و ستاد ویژه توسعه فناوری نانو نهاد ریاست جمهوری در سالهای گذشته شکل گرفته است، نمونهای از این اقدامات است.
پلتفرم طراحی، راهکاری نوآورانه برای توسعه صنعت تراشه
امروزه با افزایش چشمگیر پیچیدگی کارکرد، افزایش زمان مورد نیاز برای طراحی (تا 2 الی 3 سال) و رشد تصاعدی هزینه تحقیق و توسعه (تا 500 میلیون دلار)، پلتفرمهای جدید و نوآورانه منبعباز[5] طراحی تراشهها در حال گسترش هستند. در میان پلتفرمهای توسعه طراحی تراشه، پلتفرم eFabless یک نمونه بارز است. از اواخر سال 2020 میلادی، شرکت فناوری SkyWater با پشتیبانی فنی پلتفرم طراحی eFabless و حمایت مالی گوگل پروژه جدیدی برای حمایت از صنعت ساخت تراشه در ایالات متحده و تسهیل روند توسعه و طراحی تراشه برای شرکتهای کوچک و اهداف آموزشی را رسما افتتاح کردند. شکل 7 مدل همکاری تجاری این شرکتها را نشان میدهد.
شکل 7: مدل همکاری تجاری پلتفرم eFabless
خرید اشتراک نرمافزاریهای گرانقیمت طراحی همواره یکی از چالشهای شرکتهای کوچک برای ورود به طراحی تراشه بوده است. پلتفرم eFabless ضمن پشتیبانی از ابزارهای تجاری طراحی تراشه، با ارائه ابزارهای آنلاین رایگان، هزینههای طراحی را بهشدت کاهش داده است. این پلتفرم تمام ابزارهای لازم شامل طراحی شماتیک، سنتز، تحلیل آماری و زمانی، برقراری اتصالات، ارزیابی رعایت قوانین طراحی[6]، مقایسه لیاوت و شماتیک[7]، شبیهسازی وریلاگ و تولید ماسک را به صورت رایگان به طرح های منبعباز ارائه میدهد.
با استفاده از طرحهای رایگان و منبعباز و نتایج تستهای استاندارد گرفته شده توسط eFabless، طراحان دیگر نیز کاملا مقرون به صرفه میتوانند از این بلوکها استفاده مجدد کنند. همچنین منبعباز بودن طرحها یک الگوی جامعهمحور ایجاد کرده که منجر به ارزیابی دقیقتر، تایید موثرتر و افزایش بیشتر امنیت طرحها میشود. این الگوی جامعه محور همکاری تیمهای تحقیقاتی و آموزشی را نیز افزایش داده، مشکلات تیمهای طراحی را کمتر کرده و درنتیجه زمان رسیدن به محصول نهایی را به شدت کاهش خواهد داد.
آینده متصور صنعت تراشه با نگاهی به فرصتها و تهدیدها برای جهان و کشور
در دو سال گذشته و با بروز بحران جهانی کمبود تراشه در صنعت نیمههادیها به دلیل همه گیری ویروس کرونا و تعطیلی برخی از خطوط ساخت تراشه به همراه افزایش نیاز به دستگاههای هوشمند در سیستمهای آموزشی از راه دور، اهمیت راهبردی این صنعت بیش از پیش نمایان شد. این بحران جهانی در کنار محدودیتهای گسترده ایران موجب اختلال در صنایع مختلفی از جمله صنعت خودروسازی و کاهش چشمگیر ظرفیت تولید گردید.
کمبود جهانی تراشه همراه با روند تصاعدی افزایش پیچیدگی تراشه و کاهش نیروی کار متخصص، شرکتهای بزرگ فعال در صنعت نیمههادیها را مجبور به برنامهریزی برای تغییر در روند فعالیتهای آتی خود کرده است. یکی از این راهکارها، توسعه بستر بومی طراحی توسط شرکت سامسونگ است. شرکت سامسونگ الکترونیک، بزرگترین تولیدکننده تراشههای حافظه جهان، در اواسط سال 2018، یک بستر طراحی ابری به منظور گسترش و توسعه بهتر صنعت تراشه کره جنوبی برای شرکتهای کوچک طراح محلی راهاندازی کرده است. این زیستبوم ابری کارخانه پیشرفته سامسونگ[8] با همکاری شرکت Rescale (ارائهدهنده بزرگ راهکارهای محاسباتی با عملکرد بالا) ایجاد شده است. همانطور که در شکل 8 نشان داده شده است، هدف این برنامه همکاری عمیق بین کارخانه ساخت تراشه سامسونگ، شرکای زیستبوم و مشتریان برای ارائه تراشههای رقابتی و قوی بر اساس اجزای کلیدی طراحی از جمله کیت فرآیند طراحی[9]، مراحل مرجع طراحی، طرحهای مالکیت معنوی[10] و پشتیبانی از طراحی است.
شکل 8: زیستبوم ابری کارخانه پیشرفته سامسونگ
طبق اعلام رسمی شرکت سامسونگ، این پلتفرم یک محیط مجازی برای طراحی ابری تراشه فراهم میکند. شرکتهای طراحی تراشه همچنین میتوانند از ابزارهای مختلف اتوماسیون طراحی الکترونیکی[11] شرکتهای مختلف ازجمله Ansys و Cadence نیز در این پلتفرم استفاده کنند. با استفاده از این پلتفرم ابری طراحی، شرکتهای کاربر میتوانند از ایجاد زیرساخت سرور برای خود پرهیز کنند و در عین حال از انعطافپذیری و قدرت محاسبات بیشتر این پلتفرم برای طراحی و ارزیابی تراشهها استفاده کنند.
توسعه روزافزون کاربرد تراشههای پیشرفته در زندگی روزمره و سرمایهگذاریهای عظیم دولتها و شرکتهای بزرگ این حوزه نشان از اهمیت ویژه صنعت نیمههادیها دارد. بنابراین داشتن برنامه جهت توسعه و خودکفایی در زنجیره تولید تراشه به عنوان مهمترین تامینکننده صنایع الکترونیکی، برای کشور ایران بسیار حیاتی است. در گام نخست برای ورود ایران به زنجیره ارزش صنعت تراشه، با توجه به ظرفیت نیروی متخصص، ورود به طراحی بدون کارخانه تراشه بهترین راهکار است. به منظور طراحی یک تراشه خاصمنظوره به یک تیم طراح متشکل از متخصصین طراحی آنالوگ، دیجیتال و فرکانس رادیویی نیاز است. طراحان تراشه به سالها آموزش دانشگاهی و آموزشهای تکمیلی صنعتی نیاز دارند. لذا توسعه طراحی تراشه در کشور منوط به تشکیل مراکز تحقیق و توسعه در صنایع بزرگ مصرفکننده تراشه به خصوص اپراتورها است. نیاز سالانه بیش از 10 میلیون عددی به تراشه سیم کارت تنها برای اپراتور همراه اول، علاوه بر توسعه فناوری طراحی تراشه در کشور، سودآوری اقتصادی آن در میان مدت را نیز تضمین خواهد کرد.
نتیجهگیری
افزایش روزافزون تقاضا و افزایش پیچیدگی تراشهها در کنار بروز بحران جهانی کمبود تراشه، دولتها و شرکتها را مجبور به تغییر روند فعالیتهای خود کرده است. در مدل جدید پلتفرم طراحی تراشه با استفاده از ابزارهای رایگان منبعباز و انعطافپذیر با جامعه پشتیبانی پویا تلاش میشود تا هزینه و زمان طراحی تراشه بهشدت کاهش یابد. در سالهای گذشته با توسعه کاربردهای صنعت نیمههادیها در تمامی وجوه زندگی امروزی، توسعه این صنعت برای کشور حیاتی گردیده و تعلل در ورود و توسعه این صنعت، به بروز خسارتهای جبرانناپذیر منجر خواهد شد. طراحی بدون کارخانه تراشه و راهاندازی مراکز تحقیق و توسعه تراشه در صنایع بزرگ مرتبط با استفاده از ظرفیت نیروی انسانی متخصص، مناسبترین انتخاب به عنوان گام نخست ورود اقتصادی ایران به زنجیره ارزش صنعت تراشه است. اپراتورهای مخابراتی به عنوان یکی از بزرگترین صنایع مصرفکننده تراشه، با ایجاد مراکز تحقیق، توسعه و دسترسی به تراشههای مختلف میتوانند نقش مهمی در ورود و ایجاد ظرفیتهای بومی داشته باشند.
منابع
[1] Platzer, M., John F. Sargent, and Karen M. Sutter. “Semiconductors: US Industry, Global Competition, and Federal Policy.” R46581. Congressional Research Service. https://crsreports. congress. gov/product/details. 2020.
[2] Semiconductor Industry Association. “Winning the Future: A Blueprint for Sustained US Leadership in Semiconductor Technology.” 2019
[3] Deloitte “Semiconductors – the Next Wave. Opportunities and winning strategies for semiconductor companies.” April 2019
[4] Nguyen, Cuong V., et al. “The hybrid solar-RF energy for base transceiver stations.” Wireless Communications and Mobile Computing 2020 (2020): 1-10.
[5] Atlas, Atlas Solar Global-Global Solar. “Available on:< Available on: http://www. globalsolaratlas. info/map>.” Accessed on: Feb (2023).
پینوشت
[1] Silicon (Si)
[2] Radio Frequency System on Chip
[3] Radio-Frequency Identification (RFID)
[4] Microelectromechanical System (MEMS)
[5] Open Source
[6] Design Rule Check (DRC)
[7] Layout Versus Schematic (LVS)
[8] Samsung Advanced Foundry Ecosystem (SAFE)
[9] Process Design Kit (PDK)
[10] Intellectual Property (IP)
[11] Electronic Design Automation (EDA)
